Bij nieuwbouw is de keuze van een verwarmingsinstallatie vrij eenvoudig en wordt het bijna zeker een warmtepomp om te kunnen voldoen aan de steeds strengere normen op het vlak van de energie-efficiëntie. 

Bij een verbouwing of renovatie, of ter vervanging van een versleten ketel, heb je praktisch gezien verschillende opties, maar die zijn afhankelijk van de woning: isolatiegraad van de woning, de aanwezigheid van vloerverwarming of radiatoren, het te verwarmen volume, de aanwezigheid van aardgas in de straat,… Raadpleeg daarom eerst een deskundige alvorens een beslissing te nemen. 

Om een inzicht te krijgen in de vele mogelijkheden, verwijzen we naar een overzichtelijke tabel die de soorten verwarmingssystemen vergelijkt. 

Zowat alle klimaatwetenschappers ter wereld zijn het er nu over eens dat de opwarming van het klimaat een feit is en dat ze toe te schrijven valt aan menselijke activiteiten, met name het massale gebruik van fossiele brandstoffen en de ontbossing.

Willen we vermijden dat de temperatuur op aarde met 1,5°C opwarmt (ten opzichte van de pre-industriële periode), dan rest er ons nog bijzonder weinig tijd. De Europese Unie (en dus ook België) wil daarom tegen 2030 al 55% minder broeikasgassen uitstoten (t.o.v. 1990) om tegen 2050 onze netto uitstoot van broeikasgassen zelfs volledig tot nul te herleiden !

Een gigantische uitdaging! Maar de uitwerking van scenario’s voor een dergelijke overgang naar een ‘klimaatneutrale maatschappij’ in ons land heeft aangetoond dat alle nodige technologische oplossingen bestaan, en dat het vooral een kwestie is van anders organiseren, van investeren in de juiste technologieën en van het aanpassen van onze gedragingen.

Ga mee de uitdaging aan !

Want iedereen is deel van de oplossing

En alhoewel deze klimaatverandering een wereldwijd probleem is en een omwenteling van onze ganse economie vereist, toch kan ieder van ons een kleine maar daarom niet minder belangrijke bijdrage leveren tot de oplossing. Naast de ‘klassieke’ sectoren zoals de industrie en de landbouw zijn gezinnen immers ook verantwoordelijk voor een aanzienlijk deel van de Belgische uitstoot, vooral via het energieverbruik in de woning, de verplaatsingen en de consumptie.

Het sleutelelement is uiteraard een verstandig energieverbruik: minder nutteloos energieverbruik (een kwestie van gedragingen), een zo rationeel mogelijk energiegebruik (bv. dankzij energiebesparende technologieën) en het gebruik van hernieuwbare energiebronnen (‘groene’ elektriciteit geproduceerd door de zon, de wind,…).

Een duidelijke win-win

Deze website biedt je bijzonder veel tips om je eigen steentje bij te dragen aan de strijd tegen klimaatverandering: aankooptips, gedragstips, milieutips en veel informatie om de juiste keuzes te maken. Ook voor jezelf hebben deze tips veel voordelen:

• een lagere energiefactuur
• een grotere onafhankelijkheid ten opzichte van (ingevoerde) fossiele brandstoffen
• minder vervuiling ten voordele van een betere gezondheid van de mens, dier en plant
• en… een bijzonder goed gevoel en trots om hieraan deel te nemen

En misschien kan je er ook nog badges mee winnen (en delen) !

Veel succes !

Grote rendementsverschillen 

Het is ook boeiend om de rendementen van deze verschillende systemen te vergelijken:

(*)  Deze waarde is gebaseerd op de Coefficient of Performance  of COP, de verhouding tussen de afgegeven warmte en de hiervoor verbruikte elektriciteit. Beide worden uitgedrukt in kWh (kilowattuur). Een COP van 5 betekent dat 5 kWh warmte wordt afgegeven voor 1 kWh elektriciteitsverbruik, m.a.w. een rendement van 500%.

(**)  Het is belangrijk hier het rendement van de volledige installatie in te schatten, en niet enkel van de ketel. Daarom rekenen we per keteltype ook meteen een rendementsverlies op de verwarmingsleidingen mee, en liggen deze cijfers lager dan je zou verwachten.

Deze vervanging verloopt meestal zonder beperkingen of extra aanpassingen. Bovendien is de lichtkwaliteit (de kleurweergave-index) van ledlampjes zeer sterk verbeterd en zijn hun prijzen sterk gedaald, waardoor ze de nieuwe standaard zijn geworden. 

Indien een verlichtingstoestel al te oud of versleten is, moet je misschien een volledig nieuwe ledarmatuur plaatsen.

Kijk steeds naar de Europese CE-markering !

Verifieer bij de aankoop van een lamp altijd dat op de verpakking de Europese CE-markering opgenomen is. Hiermee geeft de fabrikant aan dat het product aan alle Europese regels voldoet. Als je lokaal koopt, is dit zeker het geval, maar bij een online aankoop in het buitenland loopt het op dit vlak vaak mis. Uit China geïmporteerde lampen hebben (niet toevallig) een logo dat hier sterk op lijkt:

• Het BTW-tarief van 6% is van toepassing op alle Belgen indien het een private woning van minstens 10 jaar oud betreft, die gerenoveerd, omgevormd, verbeterd, hersteld of onderhouden wordt en indien de werken door een aannemer zijn uitgevoerd. Dit geldt ook voor de plaatsing van een warmtepomp. Tijdelijk (tot eind 2023) genieten ook woningen die minder dan 10 jaar oud zijn van dit verlaagd BTW-tarief.

• In Vlaanderen kan je de ‘Mijn VerbouwPremie’ aanvragen voor renovatiewerken en energiebesparende investeringen, waaronder de plaatsing van een warmtepomp (verschillende types, ook hybride) voor ruimteverwarming, eventueel in combinatie met de productie van sanitair warm water en zwembadverwarming. De warmteafgiftetemperatuur mag maximaal 55°C bedragen, en er zijn ook vereisten op het vlak van de energie-efficiëntie. De premie richt zich vooral (maar niet uitsluitend) tot eigenaars van een woning of appartement, vóór 2014 aangesloten op het elektriciteitsdistributienet. De hoogte van de premie hangt af van het inkomen en kan berekend worden in een simulator.
  
  Eigenaars-bewoners uit de laagste inkomenscategorie kunnen ook een premie aanvragen voor de installatie van condensatieketel op aardgas. Deze premie wordt verhoogd indien het de vervanging van een oude verwarmingsinstallatie op stookolie betreft.
  
  Een online subsidiemodule op basis van de postcode geeft een volledig overzicht van alle beschikbare energiepremies in Vlaanderen, bv. ook gemeentelijke premies en premies voor renovatie of EPC-labels. 
• In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest kan je als eigenaar of huurder een ‘Renolution’- inkomensafhankelijke premie aanvragen voor de plaatsing in een woning van minstens 10 jaar oud van :
  • een warmtepomp: Er zijn een aantal technische vereisten op het vlak van de energie-efficiëntie en de plaatsing. Er bestaat een bonus ‘beëindiging stookolie en kolen’ voor verenigingen van mede-eigenaren, en een bonus voor ‘meerdere werken’, nl. voor het combineren van deze premie met twee andere. 
  • een individuele of collectieve verwarmingsketel op gas met energie-efficiëntieklasse A voor verwarming of gemengd gebruik (verwarming en sanitair warm water) met een vermogen van max. 100 kW. 
  • radiatoren die werken op lage temperatuur, voor gebruik in combinatie met een warmtepomp of gascondensatieketel. 
• In Wallonië kan je als eigenaar tijdelijk (tot eind juni 2023) een premie aanvragen voor de installatie van een warmtepomp voor woningverwarming, eventueel in combinatie met de productie van sanitair warm water, of voor een biomassa-ketel. De aanvrager van de premie moet de woning gedurende een aantal jaren bewonen. De hoogte van de premie hangt af van het inkomen.
  
  Om de conformiteit en de energierenovatie van particuliere gebouwen te versnellen, maakt het gewest ook bepaalde premies gemakkelijker toegankelijk. Als je leidingen of een opslagvat wil isoleren, of een circulatiepomp met variabele snelheid, thermostatische kranen of een kamerthermostaat wil installeren voor minder dan 3.000 euro, kan je profiteren van een premie zonder dat je een woningaudit hoeft uit te voeren. Bovendien kun je nu een deel van de werkzaamheden zelf uitvoeren, zonder tussenkomst van professionals. 

Voor meer details over de voor- en nadelen van de verwarmingssystemen op zich, zie de INFO-tip “Systemen voor woningverwarming” 

Deze grafiek toont de lichtopbrengst per watt (in lumen/watt) voor 5 soorten lampen. Ledlampen scoren duidelijk het best qua energie-efficiëntie.

De staafvormige buislamp (beter bekend als TL, uit het Frans: ‘tube luminescent’ of ‘lichtgevende buis’) en de compacte fluorescentielamp (CFL, eigenlijk een kleine, geplooide buislamp, beter bekend als spaarlamp) scoorden de voorbije jaren goed, maar vooral de CFL-lampen zijn omwille van hun lager rendement (max. 65 lm/W), hun technische beperkingen (een trage opstart, een beperkte levensduur bij veel    aan/uit-schakelingen, de overwegend koudere kleurtint) en hun vorm en omvang ondertussen voorbijgestreefd.

De zuinigste lampen zijn op dit ogenblik de ledlampen met een energie-efficiëntie tot boven de 150 lm/W. Voor alle traditionele lamptypes zijn nu retrofit-oplossingen met led beschikbaar, in alle mogelijke vormen, afmetingen en lampvoetjes, en dit zowel op 230V als op 12V.  

Energie-efficiënte: af te lezen van het energielabel

Omdat deze technologische ontwikkeling niet stilstaat en lampen steeds efficiënter werden, werd aan het originele (in 1998 gelanceerde) energie-etiket voor verlichtingstoestellen in 2012 twee nieuwe klassen toegevoegd: A+ en A++. 

Maar na verloop van tijd vielen steeds meer lampen in deze twee hoogste klassen, waardoor het label zijn waarde verloor. Daarom werd vanaf september 2021 de oude indeling (A tot G) hernomen, maar met nieuwe waarden voor energie-efficiëntie achter elke klasse. Zo zal een lamp uit de klasse A+ op het nieuwe label vandaag misschien in de C- of D-klasse vallen.

Het nieuwe energie-etiket is herkenbaar aan o.a. de QR-code, die doorverwijst naar meer informatie in een productendatabank (EPREL). Tijdens een overgangsfase zullen de oude en de nieuwe etiketten naast elkaar in omloop zijn, maar vanaf september 2023 is uitsluitend het nieuwe label nog toegelaten.

Heb je nog oude lampen in huis ? Een kleine evaluatie… 

⁽¹⁾ CFL's (spaarlampen) zijn minder populair omwille van de trage opstart, de soms ‘koude’ kleurtint, de soms slechte lampkwaliteit of de weinig praktische omvang en vorm.

⁽²⁾ Bij de laatste generatie halogeenlampen kaatst een speciale coating (Infrared Reflective Coating) op de binnenkant van het lampomhulsel de warmte terug  waardoor de gloeidraad minder energie nodig heeft om op temperatuur te komen. Ze zijn enkel herkenbaar aan de uitbreiding ‘eco’, ‘ES’ (energy saving) of ‘IRC’ in de naam.

⁽³⁾ De dioden produceren licht van een specifieke kleur (rood, groen, blauw, amber, violet,..), afhankelijk van de gebruikte halfgeleiders. Wit licht wordt gecreëerd door ofwel een blauwe led te combineren met fosforpoeders of door blauwe, rode en groene leds te combineren. De kleurtemperatuur van het witte licht wordt geoptimaliseerd via specifieke fosforen of door de toevoeging van extra gekleurde leds. Sommige ledproducten kunnen al dan niet zichtbare flikkering geven (bij het dimmen of bij minder goede  elektronica), wat sinds 1/9/2021 geweerd wordt dankzij strengere eisen vanuit Europa.

⁽⁴⁾ Doordat leds geleidelijk uitdoven, heeft de levensduur meer te maken met het behoud van de lichtstroom. Omwille van de lange levensduur waren de eerste led-toestellen dikwijls één gesloten geheel, maar het zal (met het oog op een circulaire economie) binnenkort mogelijk worden om bij een defect een led in een armatuur te vervangen.

1. In de CO2-gids van de nieuwe wagen vind je een snelle toegang tot alle merken en modellen die op de Belgische markt beschikbaar zijn. In enkele klikken biedt hij je de officiële waarden voor het verbruik en de CO2-uitstoot van alle modellen, waarvan je er bovendien enkele in detail kan vergelijken.
2. Hieronder vind je een calculator die je voor elk soort aandrijving - in functie van de grootte van de wagen en van je jaarlijks afgelegde afstanden – in enkele klikken een inschatting maakt van de jaarlijkse kost en CO2-uitstoot van je gekozen wagen.

Om onze maatschappij tegen 2050 klimaatneutraal te maken, moeten op termijn alle wagens elektrisch worden, met batterijen die uitsluitend met groene stroom opgeladen worden. De markt is nog maar net begonnen met deze transitie, zodat er momenteel nog veel verschillende soorten aandrijvingen verkocht worden.

Een overzicht met de voor- en nadelen van deze soorten vind je hier. 

Gezien de techniciteit van een fotovoltaïsche installatie zal je ongetwijfeld de hulp van een vakman inroepen om de juiste keuzes te maken. Maar met het volgende eenvoudige stappenplan kan je je zeker al wat voorbereiden:

1. Hoeveel elektriciteit zullen je panelen moeten produceren? 

Vroeger werd vooral gekeken naar het jaarverbruik van een woning en was het meestal de bedoeling het aantal panelen zodanig te kiezen dat dit jaarverbruik gecompenseerd werd door de opbrengst van de panelen. Dat systeem werkte goed met de terugdraaiende teller. Maar met de opkomst van de digitale teller en het injectietarief (een vergoeding voor aan het net afgestane overschot aan ongebruikte stroom) is het nu belangrijker om na te gaan wanneer welke hoeveelheden elektrische energie gebruikt wordt, en de productie daar maximaal op af te stemmen.

Toch zijn er hier twee belangrijke bedenkingen te maken:

• Kan je je energieverbruik doen dalen? De tips op deze website kunnen je hiervoor inspireren. Met een kleiner verbruik verklein je immers ook de benodigde investering. Of met andere woorden: voor dezelfde investering heb je een grotere opbrengst.  
• Hoe zal je verbruik in de toekomst evolueren? Zal je gezinssamenstelling wijzigen? Of ben je van plan een warmtepomp te installeren of een elektrische wagen aan te kopen, die je thuis wil kunnen opladen? Vooral deze laatste twee factoren kunnen je elektriciteitsverbruik en dus de benodigde capaciteit van je fotovoltaïsche installatie sterk beïnvloeden. In zo’n geval zal je op jaarbasis voor elke optie waarschijnlijk zo’n 2.000 tot 3.000 kWh (kilowattuur) extra nodig hebben.

2. Is je dak geschikt voor zonnepanelen ?

Kan je panelen op je dak monteren ?

In principe kan je op elk plat of hellend dak zonnepanelen plaatsen. Ze worden er meestal op steunen geplaatst zonder de dakbedekking te moeten verwijderen. De meeste daken kunnen dat extra gewicht wel aan. Dat extra gewicht speelt eigenlijk vooral bij een plat dak, waar de panelen niet verankerd maar met ballast verzwaard worden. Dunne-filmpanelen kunnen op een plat dak met een kleine hellingsgraad gekleefd worden en hebben nagenoeg geen gewicht.

Maar vooraleer panelen te monteren, overloop je best nog even de volgende vragen

• Heeft je je dak nog herstellingen nodig? Dan laat je die natuurlijk best uitvoeren vooraleer je panelen plaatst.
• Is je dak al geïsoleerd ? Zeker bij een plat dak, waar de isolatie altijd langs buiten wordt aangebracht, is het verstandiger dit eerst te isoleren alvorens er panelen op te leggen. Bij een hellend dak kan je zowel langs binnen als langs buiten isoleren, maar die keuze bepaalt natuurlijk wel de volgorde van je werken.
• Is je dakbedekking of je onderdak asbesthoudend? Dan verwijder je dit best eerst. In Vlaanderen is dit zelfs een voorwaarde om een premie te krijgen. 

Wat is de oriëntatie ?

Een zuidgericht dak zal steeds de hoogste opbrengst aan zonne-energie opleveren, maar ook daken die gericht zijn ergens tussen het zuidoosten en het zuidwesten, geven een goed rendement. Met een terugdraaiende teller (nu enkel nog in Wallonië toegelaten) is deze zuidgerichte oriëntatie belangrijk om een optimale opbrengst te hebben: eventuele overschotten worden immers tegen het volle tarief aan het netwerk afgegeven. Maar die situatie is erg veranderd door de invoering van het injectietarief, dat een lagere vergoeding geeft voor de in het net geïnjecteerde stroom. Hierdoor is het vooral een kwestie geworden om de productie beter af te stemmen op de momenten waarop het verbruik van stroom in huis het grootst is, en vaak is dat de vroege ochtend en de late namiddag. Als dat zo is, dan is een combinatie van oostelijk en westelijk gerichte panelen waarschijnlijk rendabeler. Heb je een plat dak, dan kan je de panelen natuurlijk gemakkelijk in de gewenste richting(en) leggen.

Wat is de hellingsgraad van je dak?

Een hellingsgraad van ongeveer 30° à 40° geeft de beste opbrengsten. Je installateur zal op voorhand berekenen wat de opbrengst precies zal zijn. Bij een plat dak kan je de hellingsgraad in principe zelf kiezen, maar meestal wordt hier gekozen voor een zeer beperkte hellingsgraad van 10° tot 15° om te vermijden dat elk paneel schaduw werpt op het achterliggende. Is het dak erg groot en kan je de panelen verder uit elkaar leggen, dan kunnen de panelen een grotere hellingsgraad hebben.

De lichtinval op zonnepanelen in functie van hun oriëntatie t.o.v. de zon en de hellingsgraad van de panelen: de hoogste lichtinval (donkerrode kleur) wordt bereikt met een oriëntatie tussen ZO en ZW en een hellingsgraad tussen 15 en 60°.

Valt er schaduw op je dak?

Hou er bij de opstelling van panelen rekening mee dat bomen, naastliggende gebouwen, schoorstenen, opstaande dakranden,… grote spelbrekers kunnen zijn: het volstaat dat een deel van een paneel in de schaduw ligt om het rendement van dit paneel of zelfs van de ganse installatie met tientallen percenten (of meer) te doen dalen. Een uitgekiende opstelling die ook rekening houdt met de stand van de zon in de verschillende seizoenen, kan dit probleem voorkomen. Is schaduw op bepaalde momenten moeilijk te vermijden, dan kan je opteren voor een opstelling in parallel (en niet in serie), voor aparte circuits ('strings') of voor het gebruik van micro-omvormers (zie verder).

Is je dak voldoende groot?

Niet zozeer de totale oppervlakte van een dak is belangrijk, maar wel de echt beschikbare oppervlakte voor het plaatsen van panelen, namelijk de oppervlakte zonder schaduw en zonder obstakels (dakramen, dakkapellen, koepels, verluchtingskokers en schouwen). De meeste panelen hebben een breedte van 1m tot 1m20 en een hoogte van 1,65m tot 2m, naargelang het soort paneel en hun vermogen.

Welk type omvormer kiezen?  

Zonnepanelen produceren gelijkstroom die omgezet moet worden in wisselstroom (220V) om deze in huis te kunnen gebruiken. Dit gebeurt in een omvormer.

Er zijn verschillende opstellingen mogelijk:

• een centrale omvormer voor alle panelen samen
• een centrale omvormer met een power optimizer per paneel
• een hybride of ‘slimme’ omvormer, al dan niet gekoppeld aan een thuisbatterij
• geen centrale omvormer maar wel een micro-omvormer per paneel

Optie 1 - een centrale omvormer voor alle panelen

De meeste omvormers maken het mogelijk twee of meer kringen van panelen (‘strings’) aan te sluiten om de impact van schaduw te minimaliseren of om verschillende oriëntaties van panelen mogelijk te maken. 

Optie 2 - een centrale omvormer + een power optimizer per paneel

Een power optimizer zal het rendement van een installatie verbeteren, bv. door te voorkomen dat een beschaduwd paneel het rendement van een ganse string of een ganse installatie verlaagt.

Optie 3 - een hybride of ‘slimme’ omvormer

Deze omvormer zal ook een thuisbatterij aansturen. Wordt er meer stroom geproduceerd dan er verbruikt wordt, dan zal hij het overschot opslaan in de batterij. In het tegenovergestelde geval zal hij eerst stroom uit de batterij halen, en daarna pas uit het net. Je zou zo’n omvormer kunnen kiezen om er zeker van te zijn dat je later een thuisbatterij aan je installatie kan toevoegen. Zie de tip Is een thuisbatterij nuttig en rendabel ?

Optie 4 - een micro-omvormer per paneel

Deze micro-omvormer zorgt voor een omvorming per paneel (een centrale omvormer is dan uiteraard niet meer nodig). Voordeel: dit laat een aparte monitoring per paneel toe. Het nadeel is wel een hogere installatiekost.

Laat je voor het maken van de juiste technische keuze bijstaan door een vakman.

3. Hoeveel panelen en welke dakoppervlakte heb je nodig ?

Het aantal benodigde panelen en de benodigde dakoppervlakte zullen uiteraard afhangen van de behoeften aan energie (zie punt 1 hierboven), het rendement en de afmetingen van de panelen die je kiest, de oriëntatie en hellingsgraad van de panelen en de schaduw die op de panelen valt.

De onderstaande tabel geeft je alvast een eerste ruwe inschatting in functie van verschillende jaarverbruiken voor panelen met een vermogen van 370 Wp ⁽²⁾:

(1) Dit is louter een inschatting. Je reëel jaarverbruik vind je op je jaarafrekening (eindfactuur).

(2) Wp staat voor Wattpiek, dit is de productie van een elektrisch vermogen in watt (W) door een paneel onder standaard laboratoriumomstandigheden (bv. optimale lichtinval en temperatuur)

(3) We gaan hier uit van panelen met als afmeting ongeveer 1m x 2m (2 m²).

(4)  In reële omstandigheden leveren 1.000 Wp (1 kWp) een jaarproductie op van ongeveer 850 kWh (voor zuidgerichte panelen onder de juiste hellingsgraad kan deze waarde oplopen tot 950 kWh). Voorbeeld: 10 panelen van 370 Wp hebben samen een vermogen van 10 x 370= 3.700 Wp of 3,7 kWp en produceren in de praktijk jaarlijks ongeveer 3,7 x 850 kWh = 3.145 kWh.

4. Is je elektrische installatie aangepast en gekeurd ?

Eenmaal de panelen op een onderbreker en de omvormer zijn aangesloten, zal de omvormer via een apart circuit gekoppeld worden aan een vrije zekering in je zekeringkast. Een kWh-teller (ook productiemeter of groenestroomteller genoemd) is eveneens nodig in het geval je van groenestroomcertificaten kan genieten (enkel nog in het Brussels Gewest).

Vervolgens moet de ganse installatie door een onafhankelijk organisme gekeurd worden. De installateur zal dit technisch gedeelte voor zijn rekening nemen. In Vlaanderen moet de installatie door een erkende RESCERT-installateur geplaatst zijn om de premie te kunnen krijgen. Maar ook in Brussel en Wallonië verdient het aanbeveling enkel beroep te doen op een erkende installateur.

Meer info nodig ?

In de online gids voor duurzame gebouwen van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest vind je zeer overzichtelijke en toegankelijke technische info over de mogelijke fotovoltaïsche systemen en hun plaatsing op daken. 

Je kan online een simulatie maken van de mogelijke opbrengst op basis van je eigen situatie (dakoppervlakte en -oriëntatie) en van je woonplaats:

• in Vlaanderen
• in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest 
• in Wallonië 

5. En wat brengt een dergelijke installatie op ?

Het rendement van de investering wordt grotendeels bepaald door enerzijds de kost voor de panelen en de omvormer(s), de plaatsing ervan, de eventuele aanpassing van je elektrische installatie en de keuring ervan, en anderzijds door de opbrengst van de installatie en de eventuele groenestroomcertificaten (enkel nog in het Brussels Gewest). Een technisch detail: voor omvormers met een vermogen boven 5 kVA (die in staat zijn om de productie van een installatie van ongeveer 5 kWp om te vormen) zijn een driefasige omvormer en een driefasige aansluiting nodig, wat de kosten verhoogt.

Maar het totale financiële plaatje hangt ook af van andere factoren:

• De premies die je kan verkrijgen bij het plaatsen van een nieuwe installatie. Zie hiervoor Premies voor fotovoltaïsche zonnepanelen [link naar tip]
• Het soort elektriciteitsmeter dat je hebt en het gewest waarin je woont:
  • In Vlaanderen moet bij nieuwe installaties de meter met de terugdraaiende teller(s) (de ‘klassieke’ elektromechanische meters één of twee ronddraaiende schijven), vervangen worden door een digitale meter, die zowel het verbruik (de ‘afname’ van het net) meten als de hoeveelheid stroom die aan het net wordt afgegeven (de ‘injectie’), en dit zowel voor het dag- als het nachttarief. Deze digitale tellers geven dus 4 meterstanden. Deze meet dus apart hoeveel niet gebruikte energie afgegeven wordt aan het net: je ‘verkoopt’ deze energie aan je energieleverancier, die je hiervoor vergoedt aan de hand van een door hemzelf bepaald ‘injectietarief’. Dit bedrag kan sterk verschillen naargelang de leverancier en kan verschillend zijn voor het dag- en het nachttarief. Meer info
  • In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is, net zoals in Vlaanderen, het systeem van de terugdraaiende teller afgeschaft en de digitale teller is nu verplicht. In Brussel bestaat nu ook het injectietarief. Meer info
  • In Wallonië bestaat het systeem van de terugdraaiende teller nog wel, gekoppeld aan het prosumententarief (een financiële vergoeding die je als klant betaalt om het distributienetwerk in twee richtingen te gebruiken), maar het Waalse Gewest neemt tot eind 2023 iets meer dan de helft voor haar rekening. Heb je een digitale meter, dan heb je de keuze tussen 2 opties: het ‘forfaitair’ (‘capacitair’) tarief, berekend op het principe dat je 37,76% van je geproduceerde energie verbruikt, of het ‘proportioneel’ (‘reëel’) tarief indien je een groter aandeel van je zelf geproduceerde elektriciteit verbruikt. Dit laatste tarief stimuleert het zelfverbruik.   Meer info 
• Het zelfverbruik, dit is het deel van de geproduceerde groene stroom dat je gebruikt op het moment van de productie. Een zelf geproduceerde kWh is immers het meest rendabel als hij ter plekke verbruikt wordt. Dit zelfverbruik kan je verhogen door enkele gewoonten te wijzigen. Maar ook via een ‘slimme sturing’ Dit zelfverbruik kan je verhogen door enkele gewoonten te wijzigen. Maar ook via een ‘slimme sturing’ van de warmwaterproductie (in een elektrische boiler of warmtepompboiler), van de woningverwarming (met een warmtepomp of een accumulatiesysteem) of van elektrische huishoudtoestellen kan je aanzienlijk besparen op uw elektriciteitskosten, en in Vlaanderen en Wallonië zelfs een premie bekomen. Lees hiervoor de tip Gebruik zoveel mogelijk de stroom die je produceert wanneer de zon schijnt.
• De mogelijkheid om de niet gebruikte stroom op te slaan voor later gebruik. Zie hiervoor de tip: Is een thuisbatterij nuttig en rendabel ?

Een precies financieel plaatje schetsen is dus niet mogelijk. Enkel de installateur zal je een meer precieze inschatting kunnen geven op basis van de lokale situatie en je specifieke wensen. Reken wel op een gemiddelde investeringskost van 5.000 à 8.000 € (6% BTW inclusief), met een terugverdientijd van de investering op ongeveer 5 à 6 jaar.

Bij elke stap in de calculator hieronder kan je via de INFO-toets alle nodige informatie vinden die je kan helpen de juiste keuzes te maken. 

NOTA IN VERBAND MET DE BEREKENINGEN

Sommige isolatiematerialen kunnen onder verschillende vormen aangebracht worden: als stijve platen, soepele dekens, parels, pulp, losse vezels die ingeblazen worden, of schuimen die ingespoten worden.

In de fabriek onder strikte controle vervaardigde platen hebben alle uiteraard identieke karakteristieken, maar bv. bij ingeblazen of ingespoten materialen - en zeker bij lokaal aangemaakte schuimen -  kan veel afhangen van de druk en van de zorg waarmee het werk uitgevoerd wordt. 

Het spreekt voor zich dat verschillende toepassingen van hetzelfde isolatiemateriaal onderling licht verschillende isolerende eigenschappen hebben en dus - in vaktermen gesproken - een licht verschillende warmtegeleidingscoëfficiënt of lambda-waarde (λ) toegekend krijgen. 

We hebben ervoor geopteerd om hierover geen bijkomende vragen te stellen en de berekeningen op gemiddelde lambda-waarden te baseren, zodat een snelle inschatting van de grootteorde van de besparing mogelijk bleef. Sowieso zijn er nog vele andere lokale parameters die de warmteverliezen zullen beïnvloeden (zoals bv. het precieze rendement van de verwarmingsketel, de oriëntatie van de woning en de inval van zonlicht,…).

• Het BTW-tarief van 6% is van toepassing op alle Belgen indien het een private woning van minstens 10 jaar oud betreft, die gerenoveerd, omgevormd, verbeterd, hersteld of onderhouden wordt en indien de werken door een aannemer zijn uitgevoerd. Dit geldt ook voor de plaatsing van warmtepompboilers en zonneboilers. Tijdelijk (tot eind 2023) genieten ook woningen die minder dan 10 jaar oud zijn van dit verlaagd BTW-tarief.

• In Vlaanderen kan je de ‘Mijn VerbouwPremie’ aanvragen voor renovatiewerken en energiebesparende investeringen, onder meer voor de productie van sanitair warm water met een warmtepompboiler (geschikt voor warmteopslag) of met een zonneboiler (eventueel in combinatie met ruimte- of zwembadverwarming). De warmtepompboiler moet over een regeling beschikken om de warmwatertemperatuur te verhogen om aan thermische opslag te kunnen doen en moet een Europees productlabel A+ of beter hebben. De premie richt zich vooral (maar niet uitsluitend) tot eigenaars van een woning of appartement, vóór 2014 aangesloten op het elektriciteitsdistributienet. De hoogte van de premie hangt af van het inkomen en kan berekend worden in een simulator. 
   
  Een online subsidiemodule op basis van de postcode geeft een volledig overzicht van alle beschikbare energiepremies in Vlaanderen, bv. ook gemeentelijke premies en premies voor renovatie of EPC-labels. 
• In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest kan je als eigenaar of huurder van een woning van minstens 10 jaar oud voor de productie van sanitair warm water een inkomensafhankelijke ‘Renolution’-premie aanvragen voor de plaatsing (door een aannemer) van :
  • een warmtepompboiler, die uitsluitend bestemd is voor de productie van sanitair warm water. Het gaat om lucht/water-warmtepompen uit de energie-efficiëntieklasse A (of beter), aangepast aan de warmtebehoefte. 
  • een zonneboiler waarvan de collectorpanelen een oppervlakte van minimum 2 m² hebben. Er zijn een aantal technische vereisten op het vlak van de oriëntatie, de installatie en de energie-efficiëntie van het opslagvat. 
  • een gasboiler, een doorstroomtoestel uit de energie-efficiëntieklasse A (of beter) dat voldoet aan specifieke kenmerken op het vlak van veiligheid en keuring.
  • een temperatuurregeling via een programmeerbare kamerthermostaat of optimizer (een slimme’ thermostaat die het tijdstip van in- en uitschakelen zelf aanpast) of via thermostatische radiatorkranen
• In Wallonië kan je als eigenaar tijdelijk (tot eind juni 2023) een premie aanvragen voor de installatie van een warmtepompboiler of zonneboiler voor de productie van sanitair warm water. De aanvrager van de premie moet de woning gedurende een aantal jaren bewonen. De hoogte van de premie hangt af van het inkomen.
  
  Om de conformiteit en de energierenovatie van particuliere gebouwen te versnellen, maakt het gewest ook bepaalde premies gemakkelijker toegankelijk. Als je leidingen, een opslagvat of een externe warmtewisselaar wil isoleren, of een opslagvat wil installeren voor minder dan 3.000 euro, kan je profiteren van een premie zonder dat je een woningaudit hoeft uit te voeren. Bovendien kun je nu een deel van de werkzaamheden zelf uitvoeren, zonder tussenkomst van professionals. 

(*)  Kwik is een metaal, dat bij kamertemperatuur vloeibaar is en heel gemakkelijk verdampt (en ingeademd kan worden). Kwik en zijn verbindingen zijn toxisch (werken in op het zenuwstelsel), blijven lang aanwezig in de natuur en stapelen zich op in de voedselketen. Het zal binnenkort volledig verboden zijn om nog kwik te gebruiken voor verbruiksgoederen (EU ROHS regelgeving).

Breng ook steeds je oude armaturen naar het recyclagepark. Zo worden naast de lampen ook de randapparatuur, de kabels en de andere materialen gerecycleerd.

De moderne programmeerbare thermostaten bieden bovendien de mogelijkheid om de warmtevraag zeer zorgvuldig te doseren in functie van het uur en de aanwezigheid of afwezigheid van de bewoners.

De kamerthermostaat dient geplaatst in één van de meest gebruikte ruimtes (meestal de woonkamer of het salon), maar best niet naast een deur of op een plek waarop de zon schijnt. 

Die plaatsing is tegenwoordig erg eenvoudig omdat er veel draadloze modellen op de markt gekomen zijn, die je eender waar kan zetten of hangen. Een ontvangertje zal dan aan je ketel geplaatst worden en deze aansturen. 

100% elektrische wagens

Op klimaatvlak zijn deze wagens, die bij het rijden totaal geen CO2 uitstoten, zonder enige twijfel de beste oplossing. Die nuluitstoot veronderstelt natuurlijk wel dat de elektriciteit die gebruikt wordt voor het opladen van de batterijen ‘groen’ is (afkomstig is van hernieuwbare energiebronnen zoals zon, wind of biomassa). 

Het grote voordeel van deze wagens is dat de elektromotoren veel efficiënter met energie omspringen: ze hebben een rendement van meer dan 90%, terwijl dit bv. bij verbrandingsmotoren max. 30% bedraagt (de overige energie gaat verloren aan warmte en wrijving).

Met energie-opslag in een batterij

Bij zo goed als alle elektrische wagens die momenteel op de markt zijn, gebeurt de energieopslag in een batterij, vandaar de afkorting BEV, wat staat voor battery electric vehicle.

Veel geïnteresseerde kopers struikelen nog over de hogere aankoopprijs: een elektrische wagen kost omwille van de hoge prijs voor de batterijen momenteel al gauw 10.000 € meer dan zijn equivalent met een verbrandingsmotor. Dit geeft echter een vertekend beeld: er moet eigenlijk gekeken worden naar de totale kost voor de eigenaar (de zogenaamde Total Cost of Ownership of TCO): de hoge aankoopprijs wordt immers achteraf gecompenseerd door lagere vaste kosten (taksen en verzekering), lagere gebruikskosten (minder onderhoud en een lagere energiekost per km) en een hogere verkoopwaarde. Op het einde van de rit heb je dus minder betaald.

Ook de actieradius - de totale afstand die met een volle batterij kan afgelegd worden – in combinatie met de tijd die nodig is om de batterijen terug op te laden, is voor velen een beperkende factor. Maar de kwaliteit van de batterijen verbetert zienderogen en veel wagens op de markt hebben al een actieradius van 500 km. Ga niet per se voor een zo hoog mogelijke actieradius, die je misschien maar enkele keren per jaar nodig hebt: anders rijd je een heel jaar lang met een te zware en te veel verbruikende wagen rond. Erg lange ritten (bv. op reis) vergen inderdaad meer planning, maar de uitbreiding van de netwerken van laadpalen en de opkomst van zeer performante snelladers zullen dit probleem in de nabije toekomst grotendeels oplossen. 

Elektrische wagens zijn bovendien beter voor het leefmilieu: ze veroorzaken geen luchtvervuiling en zijn veel stiller, wat de leefbaarheid in de stad sterk verhoogt. En in tegenstelling tot wat vaak door tegenstanders wordt beweerd, bevestigen tal van studies dat een elektrische wagen over zijn hele levensloop (productie, gebruik en recyclage) 55% minder broeikasgassen uitstoot dan een wagen met loodvrije benzinemotor en 40% minder dan een dieselversie. Deze percentages gelden voor de Europese Unie in zijn geheel en fluctueren uiteraard van land tot land in functie van de energiemix (de verdeling van de verschillende soorten energiebronnen waarmee de elektriciteit geproduceerd werd die nodig is voor het opladen). Maar zelfs in landen waar elektriciteit in grote mate met steenkool wordt geproduceerd, zoals Polen, blijft de balans positief, zij het natuurlijk minder uitgesproken.

Met energieopslag in waterstof

Enkele modellen op de markt gebruiken een brandstofcel (vandaar de afkorting FCEV of Fuel Cell Electrical Vehicle) die werkt op waterstof. Waterstof wordt geproduceerd door met elektriciteit (in een elektrolyseproces) water te splitsen in waterstof en zuurstof. Het waterstofgas wordt vervolgens gecomprimeerd tot een vloeistof. De energie van de elektriciteit wordt met andere woorden opgeslagen in de waterstof, die in de brandstofcel van de wagen opnieuw vrijkomt en de elektrische motor aandrijft: de waterstof wordt er in een chemische reactie met zuurstof terug omgezet tot water. Waterstof is dus geen brandstof maar een energiedrager. 

Het ganse proces van productie, opslag en gebruik in de brandstofcel heeft energetisch gezien een laag rendement van slechts ongeveer 40%. Aangezien de productie veel elektriciteit verbruikt, is het belangrijk dat dit gebeurt met groene stroom (en liefst op momenten dat er productieoverschotten zijn). We spreken dan van groene waterstof. Wordt de waterstof geproduceerd uit methaan (CH4), dan komt er wel CO2 vrij en spreken we van grijze waterstof. Als deze CO2 wordt opgevangen en opgeslagen, wordt de zo verkregen waterstof ‘blauw’ genoemd. 

Er zijn  momenteel nog maar enkele modellen van dit type wagen en enkele verdeelpunten voor waterstof op de Belgische markt.

Hybride wagens

Een hybride wagen is een tussenvorm en combineert een verbrandingsmotor met een elektromotor, die de wagen elektrisch aandrijft bij lage snelheden. Dit vermindert uiteraard het brandstofverbruik en de CO2-uitstoot. 

• Bij zelfopladende hybriden (HEV = Hybrid Electric Vehicle) wordt de batterij enkel opgeladen bij het afremmen of vertragen. We onderscheiden “half hybride” modellen, waarbij de elektromotor alleen ‘helpt’ maar de wagen niet zelfstandig kan aandrijven, en “volledig hybride” modellen die ook enkel op elektriciteit kunnen rijden.
• Bij “plug-in”-hybriden (PHEV = Plug-in Hybrid Electric Vehicle) kan het opladen van de batterij ook via een stopcontact. Deze hybriden hebben een grotere actieradius op elektriciteit: deze bedraagt meestal 50 à 100 km, wat voor een groot deel van het woon-werkverkeer volstaat. 

Hybride wagens hebben als nadeel dat ze twee verschillende aandrijfsystemen hebben, wat hun gewicht verhoogt, meer energie bij hun fabricage vereist en doorweegt op de aankoopprijs. Deze kost is eigenlijk alleen verantwoord indien de wagen voornamelijk gebruikt zal worden in stadsverkeer en voor kortere ritten, zoals woonwerkverkeer, want bij langere ritten en hoge snelheden zal de verbrandingsmotor voor de aandrijving zorgen.

Hybride wagens moeten gezien worden als een tijdelijke overgangsvorm, die tegen 2035 waarschijnlijk volledig vervangen zal zijn door de 100% elektrische wagens.

Wagens met een verbrandingsmotor 

Deze wagens (technisch aangeduid als ICE = internal combustion engine) verbranden fossiele brandstoffen (benzine, diesel, LPG of CNG). LPG en aardgas (CNG) geven een zuiverder verbranding (en dus minder luchtvervuiling) dan    benzine en diesel. Dieselmotoren zijn efficiënter dan benzinemotoren, en stoten dus minder CO2 uit, maar zijn anderzijds een belangrijke bron van fijn stof. Om deze reden worden zij ook als eerste geweerd uit de zogenaamde lage-emissiezones (LEZ), die al in meerdere grote steden ingevoerd werden (Brussel, Antwerpen en Gent).

Ter referentie: het Europese CO2-etiket

Sinds vele jaren bestaat in Europa het verplichte CO₂-etiket. Dit etiket, vergelijkbaar met het energielabel van huishoudelektro, toont in één oogopslag wat het verbruik is van de wagen (in liter/100 km) en wat de CO2-uitstoot is (in g/km):

Het zwarte pijltje onderaan de kleurschaal  geeft aan hoe de CO2-uitstoot zich verhoudt tot de gemiddelde uitstoot van de wagens op de markt (139 g/km op het moment van de invoering van het etiket). Bij de 100% elektrische voertuigen staat het pijltje onder het blauwe vakje (nuluitstoot).

Het spreekt voor zich dat die waarden gebaseerd zijn op de officiële (gehomologeerde) cijfers afkomstig van de fabrikanten (gebaseerd op de nieuwe Europese WLTP-meetnorm), en dat de uitstoot en het verbruik in de praktijk door bv. de persoonlijke rijstijl of de aard van het afgelegde traject hoger kunnen liggen.

Hou er bij uw keuze rekening mee dat een zuinige wagen niet alleen een lager brandstofverbruik en een lagere CO2-uitstoot geeft, maar ook leidt tot lagere vaste kosten (taksen, verzekering,…) tijdens het jarenlange gebruik.

Een volledige uitfasering tegen 2035 ?

Momenteel worden wagens met verbrandingsmotoren nog veel gekocht, maar de markt van de hybride en 100% elektrische voertuigen (met batterij) wint snel aan terrein, zeker bij de bedrijfswagens. Dat is ook nodig, want de Europese Unie wil tegen 2050 klimaatneutraal zijn en de Europese Commissie voorziet in haar ‘Fit for 55’-plannen van juli 2021 onder meer dat de uitstoot van nieuwe wagens tegen 2030 met 55% moet verminderen om vijf jaar later (tegen 2035) totaal geen CO2 meer uit te stoten. 

Meer info

• De gegevens over het verbruik en de CO2-uitstoot van elk model dat momenteel op de Belgische markt verkocht wordt, kunnen heel vlot opgezocht worden in de CO2-gids voor de nieuwe wagen.
• Een tabel biedt je een overzicht van alle voor- en nadelen van de verschillende aandrijvingen (100% elektrisch, hybride of verbrandingsmotor)
• Een studie over de elektrificatie van de mobiliteit in België van de Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling (december 2021) 

We hebben het hier uitsluitend over fotovoltaïsche zonnepanelen, die stroom produceren.

Fotovoltaïsche zonnepanelen bestaan alle uit kleine zonnecellen: dunne plaatjes bestaande uit 2 lagen silicium en 2 soorten halfgeleiders die bij opvallend zonlicht een elektrische spanning doen ontstaan tussen deze lagen. Hierdoor ontstaat een gelijkstroom, die in een omvormer omgezet wordt naar de wisselstroom van 220-240V die we thuis hebben.

Er zijn verschillende types:

• polykristallijne panelen: de kristallen liggen willekeurig door elkaar en zijn dus beter geschikt voor diffuus licht. Hun rendement ligt iets lager en ze waren ook iets goedkoper, maar zijn van de markt verdrongen door monokristallijne panelen. Je kan ze herkennen aan de blauwe kleur.
• monokristallijne panelen: ze bevatten 1 kristal per zonnecel en zijn dus best geschikt voor direct zonlicht. Ze hebben het hoogste rendement en domineren de markt. Ze zijn meestal zwart van kleur.
• amorfe panelen (dunne film): ze bestaan uit een dunne film van amorf silicium en zijn plooibaar. Ze hebben een laag rendement maar vederlicht en kunnen gekleefd worden. Hierdoor zijn ze best geschikt voor grote of mindere stevige (platte) daken. Ze zijn matzwart.

Voor- en nadelen van fotovoltaïsche zonnepanelen

Bedenk dat dit kledingstuk, vooraleer het in je kleerkast terecht komt, al een lange weg heeft afgelegd: van de teelt en het oogsten van de plant, de productie en het weven van de vezels, het kleuren, tot het verpakken, transporteren en de distributie en verkoop ervan in ons land. 

Achter al deze etappes zitten belangrijke negatieve gevolgen verborgen voor het milieu en op sociaal vlak, want deze goedkope kleding die massaal en aan steeds hogere tempo’s (‘fast fashion’) op de markt komt…

• stimuleert overconsumptie door steeds nieuwe maar spotgoedkope modeartikels te lanceren, die vaak verkocht worden via uiterst commercieel gerichte verkoopplatforms, die dit aankoopgedrag in bijzonder hoge mate stimuleren.
• is van zeer lage kwaliteit, waardoor ze al na enkele wasbeurten verkleurt en uit vorm raakt. Gevolg: de consument ziet zich genoodzaakt om deze kleding al na enkele keren dragen – in veel gevallen minder dan een jaar na aankoop - weg te gooien. De combinatie van lage prijs en lage kwaliteit maken van fast fashion kleding dus echte wegwerpproducten.
• vergroot de afvalberg: het grootste deel van dit ‘afval’ wordt gestort of verbrand. Ook de overschotten (de niet verkochte kledingstukken) worden in kolossale hoeveelheden gedumpt op afvalstorten. 
• is zeer milieuvervuilend: er wordt in het algemeen erg weinig aandacht aan het milieu besteed tijdens de groei of de oogst van de planten waarvan de vezels gebruikt zullen worden, en tijdens het productieproces. Zo gebruikt de teelt van de katoenplant veel water, meststoffen en pesticiden, en worden voor de mechanische pluk chemische ontbladeringsmiddelen ingezet. Er worden ook veelal synthetische vezels gebruikt, gemaakt van niet-hernieuwbare energiebronnen en resulterend in het vrijkomen van microplastics.  Ook bij de verwerking en het verven van de vezels komen veel scheikundige producten aan te pas, die in het milieu kunnen terechtkomen.
• leidt vaak tot onmenselijke werkomstandigheden: boeren en arbeiders lopen door het gebruik van de bestrijdingsmiddelen en chemicaliën ernstige gezondheidsrisico’s en moeten vaak in erbarmelijke omstandigheden en aan zeer lage lonen werken. Geregeld is er ook sprake van kinderarbeid. Denk maar aan de vele schandalen in de naaiateliers van Zuidoost-Azië.

‘Fast fashion’ en zelfs ‘Ultra fast fashion’

Fast fashion (‘snelle mode’) is een businessmodel voor de productie en distributie van kleding dat modestijlen snel en tegen lage prijzen wil aanbieden. De productiecycli volgen elkaar snel op, dikwijls om de paar weken, wat de mogelijkheid biedt om snel in te spelen op modetrends. Voorbeelden zijn ketens als Zara, H&M en Forever 21.

Ultra fast fashion (‘ultrasnelle mode’) drijft dit businessmodel tot in het extreme. De productiecycli zijn nog korter om quasi onmiddellijk te kunnen reageren op modetrends. Hiervoor wordt dikwijls intensief gebruik gemaakt van gegevens en digitale technologieën. Denk maar aan Shein, Boohoo, Fashion Nova en Temu.

Of beter ‘slow fashion’? 

Volgens een Duitse enquête zou in België minder dan 20% van de kledingstukken in de dressing geregeld gedragen worden. Het groot aantal niet gedragen kledingstukken ligt dikwijls ook aan de basis van het steeds terugkerend dilemma om in die overvolle kleerkast een ‘geschikte outfit’ te vinden.   

De boodschap lijkt dan ook duidelijk en eenvoudig: willen we het milieu en het klimaat afdoend beschermen, dan hebben we er in alle opzichten alle belang bij minder kleding te kopen, maar wel van een betere kwaliteit. Deze benadering, die de naam ‘slow fashion’ meekreeg, zet zich af tegen het concept van ‘fast fashion’, die een overmatige consumptie aanmoedigt. Het Duitse Hot or Cool Institute verwoordt dit heel treffend in zijn ‘Unfit, Unfair, Unfashionable’-rapport: 

In plaats van je verplicht te voelen je garderobe regelmatig te vernieuwen, kan je ook opteren voor degelijke, tijdloze kledingstukken, die mooi blijven en die je lang kan dragen. Deze duurzame kledingstukken kunnen net zo goed, of zelfs beter, je persoonlijke stijl uitdrukken, vooral als je de combinaties varieert. Door minder maar beter te kopen, bespaar je opslagruimte, win je tijd met het zoeken naar een outfit en help je het milieu te sparen. 

Ideeën om minder kleding te kopen

• Stel jezelf een doel voorop: Kies een periode (bv. zes maanden of een jaar) waarin je geen nieuwe kleding zal kopen, of waarin je het aantal aankopen zal beperken, bv. 5 per jaar.
• Herontdek je kleerkast: Vind verborgen schatten in je kast, die je misschien nog nooit, zeer weinig of enkel lang geleden aan hebt gehad. Of probeer nieuwe combinaties met bestaande kledingstukken uit. De meest duurzame kleding is immers diegene die je al in huis hebt.
• Koop tijdloze kleding: Investeer in kwaliteitsvolle kleding die langer mode blijft.
• Draag zorg voor je kleding en herstel ze indien nodig 

Het bewustzijn voor de problemen in de sector groeit snel en zowel grote kledingketens als kleinere modewinkels begrijpen dat ze hun aanbod aan duurzame kleding moeten verhogen om stand te houden in deze competitieve markt. 

Maar hoe herken je duurzame kleding? 

• Eén enkel materiaal: verkies kleding die niet uit een combinatie van verschillende vezels is gemaakt, want dit bemoeilijkt sterk de recyclage.
• Natuurlijke stoffen: de voorkeur gaat uit naar natuurlijke vezels zoals katoen (wel best bio-katoen of cupro/Bemberg), linnen of hennep, van cellulose of van ethisch geproduceerde wol of zijde, omdat ze hernieuwbaar en biologisch afbreekbaar zijn. Synthetische stoffen, zoals polyester, polyamide en acryl, daarentegen zijn van fossiele oorsprong en stellen een aantal problemen: ze zijn niet hernieuwbaar en niet biologisch afbreekbaar, veroorzaken vervuiling door microplastics, enz. Voor bepaalde kleding, zoals sport-, regen- en zwemkledij zijn synthetische vezels echter wel vaak aangewezen door hun hogere elasticiteit en waterafstotende eigenschappen. Er bestaan ook halfsynthetische vezels, zoals lyocell (Tencel) en viscose. Lyocell is hierbij de betere keuze, omwille van het duurzamere ‘closed loop’-productieproces. Meer informatie vind je in de info-tip De ene vezel is de andere niet. 
• Een redelijke prijs: een zeer lage prijs is vaak synoniem voor een lage kwaliteit en een minder goede afwerking (tenzij het een solden betreft natuurlijk). Kwalitatieve kleding is meestal duurder, maar anderzijds is dure kleding natuurlijk niet per definitie een garantie voor duurzaamheid.
• Een lichte kleur: een donkere kleding heeft immers beduidend meer kleurstoffen nodig. Vooral zwarte kledij is op dit vlak erg vervuilend om te produceren.
• Het aandeel gerecycleerde vezels: hoe hoger dit aandeel, hoe beter. Vanaf een aandeel van 20% gerecycleerde vezels mag het etiket al van recyclage spreken. Hierbij hebben synthetische stoffen wel het voordeel dat ze beter recycleerbaar zijn dan natuurlijke.
• Vermijd chemische behandelingen: Vermijd kleding en textiel met de vermelding “antigeur”, “antibacterieel” of “tegen vlekken”. Heel vaak bevatten deze hormoonverstorende stoffen, die schadelijk zijn voor de gezondheid en het milieu. 

Duurzame kleding is in het algemeen duurder omdat de gebruikte materialen en de milieuvriendelijke productieprocessen meer kosten, of soms omdat er sprake is van een betere verloning. Maar die hogere aankoopprijs kan ongetwijfeld gecompenseerd worden door de langere levensduur van de kledingstukken, wat ook toelaat minder nieuwe kleding te kopen. Misschien is het kopen van kleding van een duurzaam merk in de solden wel een optie?

Een gerust gemoed dankzij labels

Er bestaan ook een aantal labels die je de nodige garanties geven:  

	Het Europees Ecolabel: dit betrouwbaar en onafhankelijk gecontroleerd label garandeert een meer verantwoorde vezelproductie, een minder vervuilend productieproces, een strikte beperking van gevaarlijke stoffen en een garantie op kwaliteit, zodat je er zeker van kan zijn dat je kledij lang meegaat.
	Recycled Claim Standard (RCS): deze norm definieert recyclage en certificeert het percentage gerecycleerde vezels. Zo garandeert het RSC100-label dat minstens 95% van het gebruikte materiaal gerecycleerd is.
	Global Recycled Standard (GRS): deze norm garandeert minimaal 20% gerecycleerd materiaal maar screent ook de volledige toeleveringsketen (van de verwerking, productie, verpakking en etikettering tot de distributie) op het vlak van traceerbaarheid, milieuprincipes en sociale vereisten).
	Global Organic Textile Standard (GOTS): dit is een internationaal label voor biologisch textiel, dat garandeert dat de productie op een milieuvriendelijke en sociaal verantwoorde wijze gebeurt.
	OEKO-TEX® heeft verschillende labels: Made in green: biedt de traceerbaarheid van de toeleveringsketen aan, garandeert dat het product getest is op schadelijke stoffen en gemaakt in gecertificeerde productiefaciliteiten die de werknemers beschermen. Standard 100: garandeert dat de vezels, knopen en andere accessoires getest zijn  op meer dan 1000 producten die de gezondheid en het milieu kunnen schaden. Organic cotton: garandeert dat het om bio-katoen gaat (kweek zonder pesticiden) maar test ook op gevaarlijke scheikundige stoffen zoals sommige kleurstoffen, PFAS en zware metalen.

Specifiek voor wol:

	Responsible Wool Standard (RWS): dit is een vrijwillige standaard die de ganse productieketen van de wol (van de boer tot de verdeler van wol) certificeert. Wol met dit label is afkomstig van goed beheerde boerderijen en goed behandelde schapen.
	Responsible Mohair Standard (RMS): deze standard is analoog aan de Responsible Wool Standard maar van toepassing op wol van geiten in plaats van schapen.

Specifiek voor linnen

	European Flax: een kwaliteitsgarantie die aangeeft dat het vlas in West-Europa geteeld is, op een milieuvriendelijke manier, zonder irrigatie of genetisch gewijzigde organismen.
	Masters of Linen: garandeert dat zowel de teelt als de verwerking tot kledingstuk volledig binnen Europa gebeurt.

Om meer info over een duurzaam kledingaanbod te vinden: 

• Cosh!: een platform dat bewuste consumenten wil hel­pen meer lokaal en duur­zaam te win­ke­len door onder­ne­mers in Belgische en Nederlandse steden voor te stellen die duur­za­me­re mode aanbieden 
• Good on you: een wereldwijd bekend en aanvaard platform (website en app) dat kledingmerken beoordeelt op hun impact op mensen, de planeet en dieren. De aangeboden informatie helpt consumenten om ethische keuzes te maken.
• heel wat bedrijven, producenten en retailers geven op hun website informatie over duurzaamheid, al is het niet altijd een garantie dat deze informatie niet aan ‘greenwashing’ doet.

Overtuig je omgeving

Deel je nieuwe inzichten en ‘aankoopstrategie’ met je familie, vrienden, buren, collega's, zodat je ook hen aanspoort om zich duurzamer en klimaatvriendelijker te kleden. Want net zoals ‘zien eten doet eten’ kunnen jouw aankoop- en stijlkeuzes je omgeving in beweging te zetten. Ook dit is een manier om voor het klimaat op te komen!

En misschien kan je hen voor een speciale gelegenheid (verjaardag, Kerstmis, …) zo’n duurzaam kledingstuk schenken. Dat is ongetwijfeld een aanstekelijk voorbeeld. 

De enige negatieve impact kan afkomstig van de teelt van de landbouwgewassen (meststoffen of bestrijdingsmiddelen) en de eventuele toevoeging van producten voor het binden van de vezels of voor het verkrijgen van de nodige brandvertragende of schimmelwerende eigenschappen. Hennep en vlas gedijen zelfs op schrale gronden zeer goed zonder bemesting of pesticiden.

Ze zijn beschikbaar onder de vorm van losse vlokken of vezels (cellulose, schapenwol of vlas) of van platen (cellulose en kurk).

*:  De lambda-waarde (λ-waarde) is de warmtegeleidingscoëfficiënt van een materiaal: deze geeft aan hoeveel warmte door een materiaal gaat. Hoe lager deze waarde, hoe beter dus de isolatiegraad.

Fabrieksmatig vervaardigde celluloseplaten vormen het enige nagroeibaar product dat al een productspecificatie heeft kunnen voorleggen en hiervoor een specifieke lambda-waarde toegekend gekregen heeft. De overige producten van plantaardige of dierlijke oorsprong hebben dit nog niet: dit verklaart waarom hun lambda-waarde aangeduid wordt met een “-“ voor de schuine streep. Andere toepassingen – op basis van losse vezels die ter plekke verwerkt (bv. ingespoten) worden – krijgen een hogere lambda-waarde toegekend, die aangegeven is achter de schuine streep.

De minerale materialen daarentegen hebben steeds een gesteente (basalt, perliet, vermiculiet,…) of glas als basisgrondstof. Hun productie vereist in het algemeen hoge temperaturen en dus veel energie.

Minst milieuvriendelijk zijn de materialen op basis van petroleumproducten (kunststofschuimen): ze hebben wel zeer goede isolerende eigenschappen maar zijn anderzijds door het gebruik van expansiegassen tijdens de productie in het algemeen vervuilend.

1. de juiste koelkast aan te kopen: voor een goede start koop je best een toestel dat aangepast is aan je behoeften en het aantal personen, en dat zuinig is (met een laag energieverbruik) en duurzaam.
2. de koelkast optimaal te gebruiken: dat kan onder meer door de thermostaat niet te laag in te stellen, het vriesvak regelmatig te ontdooien, de deur niet nodeloos te laten openstaan, en correct om te gaan met voedsel.
3. aandacht te hebben voor enkele technische aspecten: een correcte plaatsing, de beperking van het aantal koeltoestellen in huis en het uitzetten bij een langere afwezigheid.
4. en tegelijk het milieu te sparen: gebruik groene stroom en recycleer een oude koelkast.

Een goede start: de aankoop van het juiste toestel

Een koelkast is een vrij duur toestel dat gemakkelijk vele jaren meegaat. Sta dus voor de aankoop even stil bij de criteria die je hierbij best kan hanteren. Of die koelkast een diepvriesvak moet hebben, een vrijstaand dan wel een ingebouwd toestel moet zijn… zijn puur persoonlijke keuzes. Maar op milieu- en energievlak kies je best een toestel 'op maat' (qua volume), dat zuinig is  (want het is het hele jaar door in gebruik) en duurzaam.

Aankooptip

Ontdek hier het energieverbruik en de CO₂-uitstoot van een geschikte nieuwe koelkast.

Impact: 3
Investering: 100-1.000 €

Gedragstip

Het juiste evenwicht tussen een laag energieverbruik en een correcte bewaring van voedsel.

Impact: 1
Investering: 0-10 €

Gedragstip

Een geregeld ontdooien van je koelkast kan 10% meerverbruik voorkomen.

Impact: 1
Investering: 0-10 €

Na de juiste aankoop ook een optimaal gebruik 

Ook door enkele eenvoudige gedragstips te volgen kan je het energieverbruik en de CO2-uitstoot van je koelkast doen dalen: de temperatuur niet nodeloos laag zetten, de binnenruimte regelmatig ontdooien, de deur niet langer dan nodig open laten of correct om te gaan met voedsel.

Aankooptip

Ontdek hier het energieverbruik en de CO₂-uitstoot van een geschikte nieuwe koelkast.

Impact: 3
Investering: 100-1.000 €

Gedragstip

Het juiste evenwicht tussen een laag energieverbruik en een correcte bewaring van voedsel.

Impact: 1
Investering: 0-10 €

Gedragstip

Een geregeld ontdooien van je koelkast kan 10% meerverbruik voorkomen.

Impact: 1
Investering: 0-10 €

Met aandacht voor enkele technische aspecten

Er zijn ook enkele meer structurele tips: zorgen voor een correcte plaatsing en goed sluitende rubbers aan de deuren, en het beperken van het aantal koelkasten in uw woning. zet de koelkast ook uit bij een langere afwezigheid. 

Aankooptip

Ontdek hier het energieverbruik en de CO₂-uitstoot van een geschikte nieuwe koelkast.

Impact: 3
Investering: 100-1.000 €

Gedragstip

Het juiste evenwicht tussen een laag energieverbruik en een correcte bewaring van voedsel.

Impact: 1
Investering: 0-10 €

Gedragstip

Een geregeld ontdooien van je koelkast kan 10% meerverbruik voorkomen.

Impact: 1
Investering: 0-10 €

Last but not least: de zorg voor het leefmilieu

Gebruik gedurende de ganse levensduur groene stroom: hiermee spaar je het milieu en daalt je CO2-uitstoot. En als een koelkast na vele jaren trouwe dienst uiteindelijk afgedankt wordt, is een correcte recyclage meer dan aangewezen: zo worden niet alleen de materialen gerecycleerd maar kunnen ook de koelvloeistoffen en de gassen in het isolatieschuim op een professionele wijze opgevangen en onschadelijk gemaakt worden, wat de ozonlaag en het klimaat ten goede komt.

Aankooptip

Ontdek hier het energieverbruik en de CO₂-uitstoot van een geschikte nieuwe koelkast.

Impact: 3
Investering: 100-1.000 €

Gedragstip

Het juiste evenwicht tussen een laag energieverbruik en een correcte bewaring van voedsel.

Impact: 1
Investering: 0-10 €

Gedragstip

Een geregeld ontdooien van je koelkast kan 10% meerverbruik voorkomen.

Impact: 1
Investering: 0-10 €

Ook interessant voor jou

Bevries je energiebudget met een zuinige diepvriezer.

'Groen' wassen geeft een op alle vlakken propere was.

Met een warmtepomp heb je je schaapjes op het droge. 

• de afmeting: Het is van belang een volume te kiezen dat overeenkomt met de grootte, de samenstelling en de gewoonten van je gezin. Een te groot toestel verbruikt onnodig, een te klein toestel is vaak te vol gestouwd en biedt niet langer een optimale bewaring van de voedingswaren.  
• de energie-efficiëntie: Aangezien een koelkast het ganse jaar door dag én nacht werkt, is ze een belangrijke energieverbruiker in huis. Kies daarom best een zuinig toestel door te kijken naar het Europees energielabel. 

(*) Deze afkortingen worden vaak gebruikt:
BEV = Battery Electric Vehicle
FCEV = Fuel Cell Electrical Vehicle
HEV = Hybrid Electric Vehicle
PHEV = Plug-in Hybrid Electric Vehicle
ICE = Internal Combustion Engine

(**) Er moet eigenlijk gekeken worden naar de totale kost voor de eigenaar (de zogenaamde Total Cost of Ownership of TCO): de hoge aankoopprijs wordt immers achteraf gecompenseerd door lagere vaste kosten (taksen en verzekering), lagere gebruikskosten (minder onderhoud en een lagere energiekost per km) en een hogere verkoopwaarde. Op het einde van de rit heb je dus minder betaald.

Er gaat niets boven een aangepaste verlichting voor het creëren van een aangename sfeer of van de optimale omstandigheden om te koken, werken, lezen of spelen. Het komt er dus op aan de juiste lampen op de juiste plekken te gebruiken, in functie van de noden.

Door een lichtplan op te stellen, kan je enerzijds besparen en anderzijds voldoen aan de eisen van visueel comfort en veiligheid. 

Belangrijk hierbij is het onderscheid tussen de basis- en de accentverlichting in een ruimte:

• de basisverlichting bestaat uit een meer diffuus licht dat prettig aanvoelt omdat de contrasten tussen licht en donker verkleinen. Dat kan met zij-, neer- en opwaartse verlichting.
• voor accent- en taakverlichting kies je best voor gericht licht, om een voldoende hoge verlichtingssterkte op één plaats te hebben

Te grote contrasten kunnen leiden tot vermoeidheid omdat je ogen zich telkens moeten aanpassen, maar te kleine verschillen creëren een monotone ruimte zonder reliëf. Het is m.a.w. belangrijk om een goed evenwicht te vinden. Vermijd ook verblinding. 

Ziehier enkele tips:  

Thuiswerk

Door het steeds groter aandeel aan thuiswerken (telewerk), verdient de verlichting op de thuiswerkplek speciale aandacht: 

• minstens 500 lumen/m² (lux) op het taakoppervlak
• een kleurweergave-index (Ra) van minstens 80
• een niet te hoog contrast met de ruimte errond 

Meer info hierover vind je in de brochure 10 Tips voor verlichting van de thuiswerkplek. 

Voor de kost hoef je het niet te laten: een manuele thermostatische radiatorkraan kost slechts 10 à 20 €. De elektronische (digitale) versies, die je ook op afstand kan bedienen, kosten zo’n 20 à 40 € per stuk.

De plaatsing is bovendien eenvoudig: elke handige doe-het-zelver kan dit zelf. En een vakman doet daar maximaal per kraan een kwartier over.

De thermostatische radiatorkraan levert je een jaarlijkse besparing van 5 tot 15 euro per radiator.

Let wel: als je in je woonkamer of salon een kamerthermostaat hangt, plaats je daar best geen thermostatische radiatorkranen, want anders gaan deze laatste een invloed hebben op je kamerthermostaat, en dus op de verwarming in je ganse huis. 

Bovendien is een dergelijke kraan ook veiliger voor kinderen: een ingebouwde beveiliging (die via een drukknopje ontgrendeld kan worden) vermijdt dat kinderen al spelend water zouden tappen waarvan de temperatuur hoger is dan de lichaamstemperatuur, wat gevaarlijk zou kunnen zijn.

De volgende federale en gewestelijke initiatieven kunnen je financieel helpen bij de plaatsing van fotovoltaïsche zonnepanelen:

• Het BTW-tarief van 6% is van toepassing op alle Belgen indien het een private woning van minstens 10 jaar oud betreft, die gerenoveerd, omgevormd, verbeterd, hersteld of onderhouden wordt en indien de werken door een aannemer zijn uitgevoerd. Dit geldt ook voor de plaatsing van fotovoltaïsche zonnepanelen. Tijdelijk (tot eind 2023) genieten ook woningen die minder dan 10 jaar oud zijn, van dit verlaagd BTW-tarief.
• In Vlaanderen kan je geen premie meer aanvragen voor de plaatsing van fotovoltaïsche zonnepanelen.
• In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest ontvangt de eigenaar van zonnepanelen gedurende 10 jaar van de Brusselse energieregulator Brugel een aantal ‘groenestroomcertificaten’. Dat aantal hangt natuurlijk af van de hoeveelheid geproduceerde stroom, maar ook van een coëfficiënt die afhangt van de datum van ingebruikname (de keuringsdatum) en van het ‘maximale theoretische vermogen’ (de maximale productie van de installatie, uitgedrukt in kWp - de zogenoemde kW-piek). Deze certificaten kunnen worden verkocht aan energieleveranciers, die verplicht zijn jaarlijks een bepaald aantal certificaten aan te geven. Deze certificaten vormen voor de eigenaar van de panelen dus een bron van bijkomende inkomsten, naast de besparing door het gebruiken van de zelf geproduceerde stroom.
  Sommige firma’s bieden daarom aan om op je dak gratis panelen te plaatsen: de firma blijft eigenaar van deze panelen en ontvangt in die periode de opbrengst van de groenestroomcertificaten, waarmee ze de investering afbetaalt en winst maakt. Ze zorgt ook voor alle administratie, de plaatsing van een digitale meter, het onderhoud, enz. De inwoner hoeft zelf geen enkele investering te doen maar gebruikt wel de groene stroom die de panelen opwekken. Een win-win voor beide partijen dus, al is je financiële opbrengst natuurlijk lager. [SC(SPFV1] 
• In Wallonië bestaat een systeem van groenestroomcertificaten, maar enkel voor installaties met een vermogen van > 10 kVA.

Ga ook na of je gemeente/stad geen premie voorziet. In Vlaanderen vind je die info via de zoekmodule op de website energiesparen.be.  

Ook premies voor randapparatuur ! 

1. voor een thuisbatterij

Enkel in Vlaanderen kan je een premie aanvragen voor de aankoop of leasing van een thuisbatterij. Je moet eigenaar zijn van een lokale productie-installatie voor elektriciteit (zonnepanelen, een kleinschalige windturbine, micro-warmtekrachtkoppeling,…) en over een digitale meter beschikken. De thuisbatterij moet aangesloten zijn op het elektriciteitsdistributienet. De premie is afhankelijk van de opslagcapaciteit van de batterij en neemt af van jaar tot jaar (2024 is het laatste jaar).

2. voor het afstemmen van je zelfverbruik op de productie van je zonnepanelen

• Het Vlaams Gewest geeft een premie voor systemen die de productie van warmte met elektriciteit aansturen, nl. voor warmwaterproductie in een elektrische boiler of warmtepompboiler, of voor woningverwarming met een warmtepomp of een accumulatiesysteem. 
• Het Waals Gewest geeft ook een premie voor de installatie van domotica die het zelfverbruik verhoogt door elektrische toestellen in te schakelen bij voldoende eigen productie en piekverbruiken helpt vermijden.

Laten we daarom eens kijken naar de voor- en nadelen van de belangrijkste soorten natuurlijke of (half)synthetische vezels waaruit onze kleding gemaakt kan zijn. Eén positief kenmerk hebben de vezels van plantaardige en dierlijke oorsprong wel gemeen: ze zijn biologisch afbreekbaar.

Het verbruik neemt toe als de temperatuur verlaagd wordt. Het ideale compromis tussen bewaring en energiezuinigheid ligt rond 6 à 7 °C.

Sommige modellen laten je toe die temperatuur via een ingebouwd display en druktoetsen op de graad nauwkeurig precies in te stellen, andere werken met een minder precies draaiwiel met cijfers (bv. van 1 tot 5). Voor deze modellen kan je wel de overeenstemmende temperatuur van je koelkast meten door een koel- en vriesthermometer in een glas water een langere tijd in de koelkast te plaatsen. 

• de juiste diepvriezer aan te kopen: voor een goede start koop je best een zuinig toestel (met een goed energielabel), op maat van je behoeften (niet groter dan nodig), dat bovendien een duurzaam toestel is.
• de diepvriezer optimaal te gebruiken: dat kan onder meer door de thermostaat niet te laag in te stellen, regelmatig te ontdooien, de deur niet nodeloos te laten openstaan, en door correct om te gaan met voedsel.
• aandacht te hebben voor enkele technische aspecten: een correcte plaatsing, de beperking van het aantal koeltoestellen in huis en het uitzetten bij een langere afwezigheid.
• en tegelijk het milieu te sparen: gebruik groene stroom en recycleer een afgedankte diepvriezer.

Een goede start: de aankoop van het juiste toestel

Een diepvriezer is een vrij duur toestel dat gemakkelijk vele jaren meegaat. Sta dus voor de aankoop even stil bij de criteria die je hierbij best kan hanteren. Of je een vrijstaand dan wel een ingebouwd toestel wil, al dan niet met een anti-aanvriessysteem… zijn puur persoonlijke keuzes. Maar op milieu- en energievlak ga je best voor een toestel 'op maat' (qua volume), dat zuinig is (want het is normaal gezien het hele jaar door in gebruik), en duurzaam.

Aankooptip

Ontdek hier het energieverbruik en de CO₂-uistoot van een geschikte nieuwe diepvriezer.

Impact: 3
Investering: 100-1.000 €

Gedragstip

Het juiste evenwicht tussen een laag energieverbruik en een correcte bewaring van voedsel.

Impact: 1
Investering: 0-10 €

Gedragstip

Een geregeld ontdooien van je diepvriezer kan 10% meerverbruik voorkomen.

Impact: 1
Investering: 0-10 €

Na de juiste aankoop ook een optimaal gebruik 

Ook door enkele eenvoudige gedragstips te volgen kan je het energieverbruik en de CO2-uitstoot van je diepvriezer doen dalen: de temperatuur niet nodeloos laag zetten, de binnenruimte regelmatig ontdooien, de deur niet langer dan nodig open laten en op de juiste manier omgaan met voedsel.

Aankooptip

Ontdek hier het energieverbruik en de CO₂-uistoot van een geschikte nieuwe diepvriezer.

Impact: 3
Investering: 100-1.000 €

Gedragstip

Het juiste evenwicht tussen een laag energieverbruik en een correcte bewaring van voedsel.

Impact: 1
Investering: 0-10 €

Gedragstip

Een geregeld ontdooien van je diepvriezer kan 10% meerverbruik voorkomen.

Impact: 1
Investering: 0-10 €

Met aandacht voor enkele technische aspecten

Er zijn ook enkele meer structurele tips: zorgen voor een correcte plaatsing en goed sluitende rubbers aan de deuren, en het beperken van het aantal koeltoestellen in uw woning. En zet indien mogelijk de diepvriezer uit bij een langere afwezigheid. 

Aankooptip

Ontdek hier het energieverbruik en de CO₂-uistoot van een geschikte nieuwe diepvriezer.

Impact: 3
Investering: 100-1.000 €

Gedragstip

Het juiste evenwicht tussen een laag energieverbruik en een correcte bewaring van voedsel.

Impact: 1
Investering: 0-10 €

Gedragstip

Een geregeld ontdooien van je diepvriezer kan 10% meerverbruik voorkomen.

Impact: 1
Investering: 0-10 €

Last but not least: de zorg voor het leefmilieu

Gebruik gedurende de ganse levensduur groene stroom: hiermee spaar je het milieu en daalt je CO₂-uitstoot. En als een diepvriezer na vele jaren trouwe dienst uiteindelijk afgedankt wordt, is een correcte recyclage meer dan aangewezen: zo worden de materialen (bv. de metalen) gerecycleerd en kunnen ook de koelvloeistoffen en de gassen in het isolatieschuim op een professionele wijze opgevangen en onschadelijk gemaakt worden, wat de ozonlaag en het klimaat ten goede komt.

Aankooptip

Ontdek hier het energieverbruik en de CO₂-uistoot van een geschikte nieuwe diepvriezer.

Impact: 3
Investering: 100-1.000 €

Gedragstip

Het juiste evenwicht tussen een laag energieverbruik en een correcte bewaring van voedsel.

Impact: 1
Investering: 0-10 €

Gedragstip

Een geregeld ontdooien van je diepvriezer kan 10% meerverbruik voorkomen.

Impact: 1
Investering: 0-10 €

Ook interessant voor jou

De kunst: 24u op 24u zuinig met energie omspringen.

'Groen' wassen geeft een op alle vlakken propere was.

Met een warmtepomp heb je je schaapjes op het droge. 

• Het BTW-tarief van 6% is van toepassing op alle Belgen indien het een private woning van minstens 10 jaar oud betreft, die gerenoveerd, omgevormd, verbeterd, hersteld of onderhouden wordt en indien de werken door een aannemer zijn uitgevoerd. Dit geldt ook voor het aanbrengen van dakisolatie.
• In Vlaanderen kan je de ‘Mijn VerbouwPremie’ aanvragen voor renovatiewerken en energiebesparende investeringen, waaronder dak- of zoldervloerisolatie (inclusief dakramen en lichtkoepels). Ze richt zich vooral (maar niet uitsluitend) tot eigenaars van een minstens 15 jaar oude woning of appartement. De thermische weerstand R van het isolatiemateriaal moet minstens 4,5 m²⸱K/W bedragen. De hoogte van de premie hangt af van het inkomen en kan berekend worden in een simulator. Er is een bijkomende premie voorzien indien tegelijk asbest dient verwijderd te worden.
  
  Een online subsidiemodule op basis van de postcode geeft een volledig overzicht van alle beschikbare energiepremies in Vlaanderen, bv. ook gemeentelijke premies en premies voor renovatie of EPC-labels.
• In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest kan je als eigenaar of huurder een ‘Renolution’-premie aanvragen voor de plaatsing van dak- of zoldervloerisolatie door een aannemer. De woning moet minstens 10 jaar oud zijn, en de thermische weerstand R van het geplaatste isolatiemateriaal moet minstens 4,0 m²⸱K/W bedragen. De hoogte van de premie hangt af van het inkomen. Er is een bonus voorzien voor het gebruik van duurzame isolatiematerialen (en een ‘bonus meerdere werken’ voor het combineren van deze premie met twee andere). 
• Wallonië maakte bepaalde premies gemakkelijker toegankelijk om de conformiteit en de energierenovatie van particuliere gebouwen te versnellen. Als je je dak wil renoveren voor minder dan 3.000 euro, kan je profiteren van een premie zonder dat je een woningaudit hoeft uit te voeren. Bovendien kun je nu een deel van de werkzaamheden zelf uitvoeren, zonder tussenkomst van professionals.

Daar waar in het verleden veelal gebruik werd gemaakt van een analoge dimming (op 1-10V), zal de professionele installateur vandaag eerder opteren voor een digitale lichtsturing via het DALI-protocol (Digital Addressable Lighting Interface). Deze sturing vereist een specifieke bekabeling waarbij tot 64 verlichtingstoestellen, sensoren en schakelaars worden aangestuurd. Via deze technologie is het mogelijk scenario’s te creëren om de verlichting automatisch aan- en uit te schakelen, te dimmen en de kleurtint aan te passen. 

Een nieuwe evolutie in de lichtregelsystemen zijn de draadloze systemen via WiFi, zigbee of bluetooth (in de Thread-standaard, weldra vervangen door Matter).

Deze intelligente apparaten, die zonder enige technische kennis toegankelijk zijn, zijn verkrijgbaar als startpakket bestaande uit een controller ("bridge") en een aantal aangesloten lampen, sensoren of schakelaars.

De besturing en programmering van scenario's geschiedt gewoonlijk via een eigen toepassing of via open systemen zoals Homebridge. Een huis kan volledig worden uitgerust met dit soort hardware.

Regel de temperatuur niet op je gevoel, maar kijk op de kamerthermostaat van je verwarmingsinstallatie of op een zorgvuldig opgehangen thermometer.

Maar de productie van warmte is meestal erg kostelijk. Vandaar het belang er zuinig mee om te springen en de temperatuur niet nodeloos hoog te houden: een trui kan het comfortgevoel ook sterk verhogen. 

Per graad dat je de temperatuur lager zet, bespaar je gemiddeld ongeveer 5% energie. 

Enkele bijkomende praktijktips

• Verlaag ’s nachts de verwarming 
  ’s Nachts een comforttemperatuur aanhouden, is nutteloos en leidt tot een kostelijke energieverspilling. Hou daarom ’s nachts de temperatuur enkele graden lager. Die kan je (manueel of automatisch) instellen via je kamerthermostaat. Een programmeerbare thermostaat kan er bovendien voor zorgen dat de woning bijtijds opnieuw opwarmt. Heb je geen kamerthermostaat, draai dan de radiatorkranen (gedeeltelijk) dicht.
• Verlaag de temperatuur op voorhand
  Een woning blijft nog een heel tijdje op temperatuur nadat je de thermostaat lager hebt gezet (of de radiatorkraan dichtgedraaid hebt). We noemen dit de ‘inertie’ van een woning. Je kan dus gerust de temperatuur al een halfuurtje voor je gaat slapen of de kamer voor langere tijd verlaat, verlagen. Sommige programmeerbare thermostaten doen dit automatisch in functie van de ingestelde uren. 
• Zet de verwarming uit in sommige kamers
  De verwarming uitdraaien in kamers die je voor langere tijd verlaat, is een energiebewuste reflex die snel aangeleerd is. Probeer ook de slaapkamers niet of minimaal te verwarmen: slapen lukt beter in een frisse kamer, en een extra deken kan ook wonderen doen.

Het volstaat het aanwezige kraaneinde met een sleutel los te draaien en te vervangen door een bruismondstuk van dezelfde diameter. Kijk wel even na of de schroefdraad aan de binnen- of de buitenzijde van het element zit!

• Als je thuis een laadstation voor elektrische wagens installeert, kan je genieten van een belastingvermindering die daalt van 45 % naar 15 % van de uitgaven (tot een maximum van 1.500 euro), afhankelijk van het jaar van betaling van de uitgaven. De betaling van de factuur dient ten laatste op 31 augustus 2024 te gebeuren. Het laadstation moet intelligent zijn (het laadvermogen moet door een energiebeheerssysteem gestuurd kunnen worden), moet gekeurd worden en mag enkel groene stroom gebruiken. 
• In Vlaanderen betalen de eigenaars van 100% elektrische wagens (met een batterij of een brandstofcel op waterstof) geen belasting op inverkeerstelling (BIV) en geen jaarlijkse verkeersbelasting. 
• In Wallonië betalen de eigenaars van 100% elektrische wagens (met een batterij of een brandstofcel op waterstof) een lagere belasting op inverkeerstelling en een lagere jaarlijkse verkeersbelasting. 

Vroeger kon je met een terugdraaiende teller overtollige stroom op het net afgeven en deze later terug (gratis) opnemen. Dit principe is vandaag voor (nieuwe) installaties niet meer mogelijk omdat een digitale meter verplicht is: je ontvangt van je energieleverancier wel geld per geproduceerde kWh die je op het net injecteert (het ‘injectietarief’), maar dit is minder voordelig. In Wallonië blijven de terugdraaiende tellers voorlopig nog, maar betaal je een ‘prosumententarief’ om het net in de twee richtingen te gebruiken (zie punt 5 in ‘Hoe kies ik de juiste fotovoltaïsche installatie?’).

Het is dus voordeliger om je opgewekte elektriciteit te verbruiken op het moment dat je panelen stroom produceren, dus tijdens de uren dat er zon of veel daglicht is (de hoogste opbrengst heb je meestal rond de middag (tussen 11u en 15u). Of met andere woorden: het is een kwestie van je ‘eigenverbruik’ of ‘zelfverbruik’ te verhogen.

Je zelfverbruik eenvoudig berekenen

Je kan het percentage zelfverbruik heel eenvoudig berekenen met de formule (P-I)/P x 100, waarbij:

• P (productie) = de hoeveelheid stroom die je panelen in een bepaalde periode (bv. een maand) hebben geproduceerd; dit kan je aflezen op je omvormer of je productiemeter
• I (injectie) = de hoeveelheid stroom die je in diezelfde periode aan het net hebt afgegeven; dit kan je aflezen op je digitale teller

Doorgaans schommelt het gemiddeld zelfverbruik van een gezin tussen 20 en 40%, althans als de productie van de zonnepanelen ongeveer overeenstemt met het jaarlijkse stroomverbruik van het gezin. Mits een doordacht gebruik van de zelf geproduceerde stroom kan dit percentage echter met enkele tientallen percenten verhogen.

Staar je echter niet blind op de optimalisatie van je zelfverbruik: een grotere installatie zal tot een lager percentage zelfverbruik leiden, maar zal wel je productie verhogen en dus ook je inkomsten verbonden aan de injectie (afgifte aan het net).

 Hoe pak je dit aan?

• Ben je overdag thuis, dan lijkt het vrij eenvoudig om de toestellen met een groot verbruik (een wasmachine, een droogkast en in mindere mate een vaatwasser) aan te zetten op momenten dat je panelen voldoende stroom produceren. Misschien zet je best niet alle toestellen tegelijk aan, maar na elkaar, tenzij het vermogen van je installatie hiervoor groot genoeg is en er voldoende zon op je panelen valt.
• Ben je overdag niet thuis, dan kan je ervoor zorgen dat je toestellen tijdens je afwezigheid zelf opstarten. Dat kan meestal via een uitstelknop (‘start delay’), maar als je toestel niet over zo’n functie beschikt, dan kan je heel eenvoudig tussen het toestel en het stopcontact een schakelklok (‘timer’) installeren, die je vooraf instelt. Deze mechanische of digitale schakelklokken zijn uiterst goedkoop: je betaalt er 10 à 20 € voor in een doe-het-zelfzaak.
• Beschik je over een elektrische boiler (voor de productie van warm water), dan zal deze  waarschijnlijk ’s nachts opwarmen wanneer je van het nachttarief (aan een lagere prijs) kan profiteren. Met je zonnepanelen kan je ook dit toestel beter overdag (gratis) opwarmen. Eventueel kan je het circuit van de boiler rechtstreeks aan een timer in je zekeringkast (laten) aansluiten. Ook met een al zuinige warmtepomp of warmtepompboiler kan je nog winst boeken door deze enkel overdag te laten werken.

Je kan het overschot van je productie ook opslaan in:

• Een thuisbatterij. Zie hiervoor de tip ‘Is een thuisbatterij nuttig en rendabel?’
• Een elektrische wagen. Ben je van plan deze wagen thuis op te laden, dan is je installatie hierop best berekend.

Maak optimaal gebruik van je slimme meter

De digitale meter kan niet alleen meten, hij kan je ook waardevolle informatie doorgeven. Aan diens gebruikerspoort kan je immers een toestelletje koppelen dat je via een app op je GSM een beter zicht geeft op je dagelijkse gebruik. Maar je kan er ook je elektrische toestellen mee aansturen, bv. door ze in werking te stellen zodra je zonnepanelen voldoende stroom produceren. De kostprijs van een dergelijk toestel varieert tussen enkele tientallen en enkele honderden euro. Meer info op maakjemeterslim.be.

Premies

• Het Vlaams Gewest geeft een premie voor systemen die de productie van warmte met elektriciteit aansturen, nl. voor warmwaterproductie in een elektrische boiler of warmtepompboiler, of voor woningverwarming met een warmtepomp of een accumulatiesysteem. 
• Het Waals Gewest geeft ook een premie voor de installatie van domotica die het zelfverbruik verhoogt door elektrische toestellen in te schakelen bij voldoende eigen productie en piekverbruiken helpt vermijden.

Tweedehandskleding is nu ook gemakkelijk te vinden en het aanbod is bijzonder ruim: 

• in kringloopwinkels, die uit de binnengebrachte kledingstukken de beste uitsorteren en in de winkel opnieuw aanbieden (de overige gaan naar het recyclagecircuit)
• in winkels die gespecialiseerd zijn in tweedehandskleding
• op websites of apps voor tweedehandsvoorwerpen (bv. 2dehands.be)
•  op gespecialiseerde verkoopplatformen of apps (bv. Vinted); ook verschillende merken en winkels hebben tegenwoordig hun eigen tweedehandsplatform zoals vb. Bellerose en Essentiel Antwerp.

Tweedehands kleding zorgt ervoor dat kleding ‘een tweede leven’ krijgt en niet vroegtijdig op de afvalberg of in de verbrandingsoven terecht komt. 

Addertje onder het gras

Let wel: de platformen voor het doorverkopen van gebruikte kleding zijn weliswaar gebruiksvriendelijk en effectief om je kleding een tweede leven te geven, maar kunnen ook een averechts effect hebben. Het gemak van doorverkoop kan onbewust overconsumptie aanmoedigen. Als je kleding verkoopt, maak je ruimte vrij in je kledingkast en kun je de indruk hebben dat je iets doet voor het milieu. Als dit je echter aanmoedigt om meer nieuwe kleding te kopen, wordt de positieve invloed op het milieu tenietgedaan. Om echt te profiteren van de ecologische voordelen van wederverkoop, moet je de verkochte kleding voornamelijk vervangen door tweedehands artikelen. Zo neem je deel aan een echte circulaire economie en verminder je de vraag naar de productie van nieuwe kleding en de bijbehorende milieu-impact. Zonder deze coherente aanpak loop je het risico dat je het probleem alleen maar verplaatst. 

De 3 belangrijke vragen in een notendop:

1. Waar isoleren ? 
   Een plat dak moet je altijd langs buiten (boven) isoleren. Bij een hellend dak heb je de keuze: langs buiten is de technisch gezien de beste methode, maar meestal wordt om praktische en financiële redenen langs binnen geïsoleerd. Wordt de zolderruimte als bergruimte gebruikt en niet verwarmd, dan kan je beter de zoldervloer isoleren, wat eenvoudiger is en het verwarmd binnenvolume verkleint.
2. Welk isolatiemateriaal ?
   Kies het juiste isolatiemateriaal, in functie van het soort dak en de gekozen isolatiemethode. De natuurlijke (organische) materialen scoren op milieuvlak het best, gevolgd door de minerale materialen. De kunststofschuimen zijn minder milieuvriendelijk maar isoleren dan weer beter.
3. Welke dikte ? 
   Ga voor een dikte van 10 à 18 cm isolatie, afhankelijk van het gekozen isolatiemateriaal. Enkele cm bijkomende isolatie vormen geen grote meerkost, maar verlagen wel je energieverbruik, bieden een groter comfort en geven je woning een lagere EPC-waarde en hogere verkoopwaarde.

Je dak isoleren: rendabel en comfortabel !

Een rekenmodule in de eerste tip helpt je stap voor stap doorheen het beslissingsproces. 

Aankooptip

Hier kan je nagaan hoe je je dak kan isoleren en hoeveel geld en CO2  je hiermee zal besparen.

Impact: 4
Investering: 1.000-10.000 €

Milieutip

Deze materialen zijn recycleer- of composteerbaar en vergen weinig energie voor hun productie. 

Impact:
Investering:

Premies

Hier kan je nagaan of, waar en welke premies voor je investering beschikbaar zijn. 

Impact:
Investering:

Met kennis van zaken 

Wil je snel te weten komen waar, op welke wijze en met welke materialen je kan isoleren ? 

Aankooptip

Hier kan je nagaan hoe je je dak kan isoleren en hoeveel geld en CO2  je hiermee zal besparen.

Impact: 4
Investering: 1.000-10.000 €

Milieutip

Deze materialen zijn recycleer- of composteerbaar en vergen weinig energie voor hun productie. 

Impact:
Investering:

Premies

Hier kan je nagaan of, waar en welke premies voor je investering beschikbaar zijn. 

Impact:
Investering:

R, λ en U : begrijpen waarover men praat

Voor een leek lijkt het misschien aartsmoeilijk, maar dankzij de info hieronder hebben termen als de thermische weerstand R of de warmtegeleidingscoëfficiënt λ van een isolatiemateriaal en de warmtedoorgangscoëfficiënt (U-waarde) na isolatie weldra geen geheimen meer voor je:

Aankooptip

Hier kan je nagaan hoe je je dak kan isoleren en hoeveel geld en CO2  je hiermee zal besparen.

Impact: 4
Investering: 1.000-10.000 €

Milieutip

Deze materialen zijn recycleer- of composteerbaar en vergen weinig energie voor hun productie. 

Impact:
Investering:

Premies

Hier kan je nagaan of, waar en welke premies voor je investering beschikbaar zijn. 

Impact:
Investering:

Ook interessant voor jou

Isolatie langs buiten, in de spouw of langs binnen...

Een dure ingreep maar met een grote comfortwinst.

Hier boek je de grootste winsten in energie en CO2.

Hoe dan ook, het plaatsen van dakisolatie is in elk geval een ingreep die zichzelf vrij snel terugverdient, zeker met de premies waarop je een beroep kan doen. 

Als je de plaatsing van dakisolatie overweegt, let dan alvast op de hieronder vermelde aandachtspunten.

Isoleer op de juiste plaats 

Bij een plat dak dient de isolatie steeds aan de bovenzijde (buitenzijde) van de dakvloer aangebracht: dit heeft het voordeel dat de dakvloer niet aan te grote temperatuurschommelingen wordt blootgesteld, wat het gevaar op bewegingen en scheuren in de dakvloer en de muren beperkt. Een bijkomend voordeel is dat de dakvloer hierdoor de temperatuur van de leefruimte eronder zal aannemen, waardoor er weinig of geen risico’s op condensatievorming zijn en het comfort verhoogt. De isolatielaag kan daarbij zowel onder als boven de waterdichtingslaag (roofing,…) aangebracht worden.

Bij een hellend dak heb je meer mogelijkheden en kan je zowel langs binnen als langs buiten isoleren. 

Deze keuze zal in de praktijk afhangen van:

• de binnenafwerking van je dak: indien de ruimte tussen de kepers en gordingen vrij is, is de plaatsing langs de binnenzijde – tussen die kepers - waarschijnlijk de eenvoudigste manier. Indien de kepers echter afgedekt zijn door gipsplaten of een houten binnenbekleding, dan kan de isolatie nog wel ingespoten of ingeblazen worden langs kleine openingen die in deze panelen aangebracht moeten worden, of kan je een ononderbroken isolatielaag (met een perfect afsluitend dampscherm!) aan de binnenzijde aanbrengen. Dat leidt natuurlijk wel tot plaatsverlies.
• de aard en omvang van de renovatie: indien je van plan bent de ganse dakbedekking te vervangen, dan loont het de moeite om na te gaan of je de isolatie niet langs buiten wil aanbrengen. Deze werkmethode biedt het onmiskenbare voordeel dat je een ononderbroken isolatielaag direct op de draagstructuur kan aanbrengen. De aanwezigheid van zo'n ononderbroken ondergrond vergemakkelijkt ook de plaatsing van een dampscherm, en het vermijden van koudebruggen wordt eenvoudiger. Isolatie langs buiten kan op 2 manieren:
  • je plaatst de isolatiepanelen op het onderdak, waarna je hierop opnieuw een dakbedekking van pannen of leien aanbrengt (dit noemt men een Sarkingdak).
  • je verwijdert het onderdak volledig en plaatst grote zelfdragende isolerende panelen die rechtstreeks op de grote spanten aangebracht worden. Deze “all-in panelen” vervangen in één keer het dampscherm, het onderdak en de isolatie, kunnen langs de buitenzijde met pannen of leien bedekt worden en kunnen aan de binnenzijde op verschillende wijzen afgewerkt worden (gipskarton, houten schrootjes, …).

Gebruik je de zolderruimte niet als een leefruimte maar als een berging, dan kan je gemakkelijker en goedkoper de zoldervloer isoleren. Hierdoor zal je niet nutteloos deze zolderruimte mee verwarmen (het “beschermd volume” is dan kleiner).

Kies een voldoend grote isolatiedikte 

De kost van de meeste isolatiematerialen is vrij laag: het heeft dan ook geen zin om te “besparen” op de aangebrachte dikte. Om goed te isoleren heb je eigenlijk een dikte van 10 à 18 cm nodig (afhankelijk van het type materiaal). In de meeste daken kan dit wel op de één of andere manier aangebracht worden. 

Vergeet daarbij niet dat een goede isolatie niet alleen het comfortgevoel van je woning sterk verhoogt, maar ook de warmteverliezen – en dus de energiefactuur – gedurende vele jaren gevoelig zal drukken. Tot slot biedt een goede isolatie (via een betere EPC-waarde) een meerwaarde bij de latere verkoop van de woning. Isoleer dus eerder wat meer dan wat minder, want de normen worden steeds strenger.

Overisoleren kan niet !

Het is waar dat bij een betere isolatie (bv. via nieuwe ramen of dakisolatie) vaak ook de afdichting verbeterd wordt, waardoor de ongecontroleerde luchtverliezen en tocht afnemen en het comfort verhoogt. Maar of je nu je woning weinig of zeer goed isoleert, ventileren moet je sowieso op geregelde tijden om de binnenlucht – waarin de concentraties aan waterdamp, afvalstoffen en schadelijke stoffen (bv. vluchtige organische verbindingen, schimmelsporen,…) veel hoger kunnen oplopen dan in de buitenlucht ! – te verversen. Dit gaat bovendien ook de verspreiding van bacteriën en virussen tegen. 

Kies het juiste isolatiemateriaal 

Er bestaan tal van materialen, en sommige materialen kunnen dan nog eens in verschillende vormen (platen, dekens, los materiaal) aangebracht worden. Maar niet elk materiaal kan eender waar geplaatst worden. En bovendien zijn er ook verschillen qua isolatievermogen (de lambda-waarde λ is best zo laag mogelijk). 

Plaats een dampscherm aan de binnenzijde 

Indien de binnenlucht – waarin waterdamp opgelost is – in de isolatie kan doordringen en met de koudere lagen daarboven in contact komt, zal deze lucht afkoelen en zal de daarin aanwezige waterdamp condenseren. Deze condensatie kan bij bepaalde watergevoelige isolatiematerialen (zoals bv. glaswol of natuurlijke materialen) de isolatiegraad sterk verlagen, materialen doen rotten, schimmels doen ontstaan, enz. Het zeer zorgvuldig aanbrengen van een dampscherm is dus essentieel om dit probleem te voorkomen.  

• Het BTW-tarief van 6% is van toepassing op alle Belgen indien het een private woning van minstens 10 jaar oud betreft, die gerenoveerd, omgevormd, verbeterd, hersteld of onderhouden wordt en indien de werken door een aannemer zijn uitgevoerd. Dit geldt ook voor de plaatsing van nieuwe ramen en deuren.
• In Vlaanderen kan je de ‘Mijn VerbouwPremie’ aanvragen voor renovatiewerken en energiebesparende investeringen, waaronder de plaatsing van hoogrendementsglas en de vervanging van ramen en deuren. De U-waarde van het glas mag maximaal 1,0 W/m²⸱K bedragen. De premie richt zich vooral (maar niet uitsluitend) tot eigenaars van een minstens 15 jaar oude woning of appartement. De hoogte van de premie hangt af van het inkomen en kan berekend worden in een simulator.
  
  Een online subsidiemodule op basis van de postcode geeft een volledig overzicht van alle beschikbare energiepremies in Vlaanderen bv. ook gemeentelijke premies en premies voor renovatie of EPC-labels. Energiesparen
• In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest kan je als eigenaar of huurder een ‘Renolution’-premie aanvragen voor de plaatsing van nieuw houten schrijnwerk door een aannemer (in sommige gevallen geeft ook de vervanging van kaders in metaal of PVC recht op een premie). De woning moet minstens 10 jaar oud zijn. De U-waarde van het glas mag maximaal 1,1 W/m²K bedragen, en de U-waarde van het ganse raam maximaal 1,5 W/m²K. De hoogte van de premie is inkomensafhankelijk. Er zijn verschillende bonussen voorzien: voor het gebruik van FSC- of PEFC-gecertificeerd hout, voor akoestische ramen en voor ‘meerdere werken’, nl. voor het combineren van deze premie met twee andere.
• Wallonië maakte bepaalde premies gemakkelijker toegankelijk om de conformiteit en de energierenovatie van particuliere gebouwen te versnellen. Als je buitenschrijnwerk wil vervangen voor minder dan 3.000 euro, kan je profiteren van een premie zonder dat je een woningaudit hoeft uit te voeren. Bovendien kun je nu een deel van de werkzaamheden zelf uitvoeren, zonder tussenkomst van professionals. 

De kwaliteit:

• Kwaliteit is vaak gekoppeld aan een prijs. Ga dus niet per se voor het goedkoopste toestel op de markt, want al te goedkope toestellen boeten dikwijls in aan kwaliteit.
• Koop voor je budget liever een basistoestel van een goed merk dan een toestel met veel “toeters en bellen” van een ongekend merk.
• Kies een merk dat zich in ons land al bewezen heeft.
• Raadpleeg de rapporten van onafhankelijke verbruikersorganisaties of vraag raad in winkels die meerdere merken aanbieden.
• Ga zelf na of de onderdelen en de afwerking een betrouwbare indruk nalaten.

De dienst na verkoop:

• Ga na wie de invoerder is of waar een toestel van dat merk hersteld kan worden, om er zeker van te zijn dat een toestel voor een herstelling niet naar de andere kant van het land of zelfs naar het buitenland verzonden moet worden. 
• Koop bij voorkeur in winkels die over een technicus beschikken en een eventuele herstelling zelf (aan huis) kunnen komen uitvoeren.
• Vraag expliciet naar de beschikbaarheid van wisselstukken op langere termijn.

Zich ervan verzekeren dat een toestel duurzaam is, is belangrijk want de fabricatie en het transport van het toestel tot bij de consument hebben al behoorlijk veel energie gekost en dus veel CO2 uitgestoten (zonder nog de toekomstige recyclage te verzekeren).

1. het juiste toestel aan te kopen: voor een goede start koop je best een zuinig toestel op maat van je behoeften, geen was-droogcombinatie maar wel een duurzaam toestel.
2. het toestel optimaal te gebruiken: door de wasmachine enkel goed gevuld te laten draaien, op een lage temperatuur te wassen en een zuinig wasprogramma te kiezen. Je kan tijd en energie besparen bij het drogen van het wasgoed door een hoge zwiersnelheid te kiezen.
3. en tegelijk het milieu te sparen: gebruik groene stroom, milieuvriendelijke wasproducten in de juiste dosis en recycleer een afgedankt toestel.

Een goede start: de aankoop van het juiste toestel

Een wasmachine is een duur toestel dat gemakkelijk vele jaren meegaat. Sta dus voor de aankoop even stil bij de criteria die je hierbij best kan hanteren. Of de deur langs voor of langs boven opengaat, of je een vrijstaand dan wel een ingebouwd toestel wenst, of je een basismodel of één met specifieke wasprogramma’s verkiest … zijn puur persoonlijke keuzes. Maar op milieu- en energievlak kies je best een toestel 'op maat' (laadvermogen), dat zuinig omspringt met energie en water, wassen en drogen niet in één toestel combineert, en duurzaam is.

Aankooptip

Ontdek hier het energieverbruik en de CO₂-uitstoot van een geschikte nieuwe wasmachine.

Impact: 3
Investering: 100-1.000 €

Aankooptip

Een dergelijke combinatie is plaatsbesparend maar niet bepaald energiezuinig.

Impact: 3
Investering: 100-1.000 €

Gedragstip

De grootste besparing behaal je door de wasmachine minder te moeten gebruiken. 

Impact: 2
Investering: 0-10 €

Na de juiste aankoop ook een optimaal gebruik 

Ook door enkele eenvoudige gebruiken kan je het energieverbruik en de CO2-uitstoot doen dalen: het volstaat immers om de machine enkel goed gevuld te laten draaien, op een lage temperatuur te wassen of een zuinig wasprogramma te kiezen. Dat is bovendien ook een win-win voor je budget. En verder kan je nog tijd en energie besparen bij het drogen van het wasgoed door een hoge zwiersnelheid te kiezen.

Aankooptip

Ontdek hier het energieverbruik en de CO₂-uitstoot van een geschikte nieuwe wasmachine.

Impact: 3
Investering: 100-1.000 €

Aankooptip

Een dergelijke combinatie is plaatsbesparend maar niet bepaald energiezuinig.

Impact: 3
Investering: 100-1.000 €

Gedragstip

De grootste besparing behaal je door de wasmachine minder te moeten gebruiken. 

Impact: 2
Investering: 0-10 €

Last but not least: de zorg voor het leefmilieu

Een wasmachine produceert ook afvalwater. Daarom kiezen we best voor wasmiddelen die het milieu zo weinig mogelijk belasten, die we correct doseren. Gebruik ook groene stroom en zorg op het einde van de levensduur van het toestel voor een correcte recyclage. 

Aankooptip

Ontdek hier het energieverbruik en de CO₂-uitstoot van een geschikte nieuwe wasmachine.

Impact: 3
Investering: 100-1.000 €

Aankooptip

Een dergelijke combinatie is plaatsbesparend maar niet bepaald energiezuinig.

Impact: 3
Investering: 100-1.000 €

Gedragstip

De grootste besparing behaal je door de wasmachine minder te moeten gebruiken. 

Impact: 2
Investering: 0-10 €

Ook interessant voor jou

De kunst: 24u op 24u zuinig met energie omspringen.

Bevries je energiebudget met een zuinige diepvriezer.

Met een warmtepomp heb je je schaapjes op het droge. 

• de afmeting: Het is van belang een ‘laadvermogen’ (de hoeveelheid wasgoed in kg) te kiezen dat afgestemd is op de grootte, de samenstelling en de gewoonten van je gezin. Een te groot – en dus waarschijnlijk niet volledig gevuld - toestel verbruikt onnodig energie; een te klein toestel moet dan weer te vaak aangezet worden.
• de energie-efficiëntie: Aangezien een wasmachine in de meeste gezinnen meermaals per week in gang wordt gezet en grote hoeveelheden water moet opwarmen, is ze een belangrijke energieverbruiker in huis. Kies daarom best een toestel dat zuinig omspringt met energie en water door te kijken naar het Europees energielabel. 

Een uiterst rustige rijstijl kan al gauw het brandstofverbruik en de CO2-uitstoot met 30% verminderen ten opzichte van een sportieve rijstijl, en heeft als bijkomend voordeel ook de stress van jezelf en de andere weggebruikers te verminderen. 

Een zuinige, milieubewuste rijstijl wordt ook wel “ecodriving” of “het Nieuwe Rijden” genoemd. De principes daarvan zijn mooi samengevat in deze pagina van Test-Aankoop.

• Koop ‘verantwoord’: voor een goede start kies je best duurzame toestellen, en waarom niet op de tweedehandsmarkt ?
• Gebruik je toestellen langer: probeer ze minder snel te vervangen en laat ze herstellen bij een defect.
• Recycleer je afgedankte toestellen.

Een goede start: een verantwoorde aankoop

Een goede kwaliteit van het toestel en een goede dienst na verkoop maken dat je er zo lang mogelijk zonder zorgen van kan genieten. Maar overweeg misschien ook de aankoop van een tweedehands toestel om te vermijden dat nog degelijk werkende toestellen vroegtijdig afgedankt worden. 

Aankooptip

Kies bewust voor een goede kwaliteit en een degelijke dienst na verkoop.

Impact: 2
Investering: 100-1.000 €

Aankooptip

Zo bespaar je veel grondstoffen, energie, CO2 en geld en voorkom je een vroegtijdige afdanking.

Impact: 2
Investering: 10-100 €

Gedragstip

Het is verre van 'trendy' om toestellen te vervangen vooraleer ze versleten zijn.

Impact: 2
Investering: 0-10 €

Gun je toestel een lang leven

Als je je toestellen langer gebruikt en ze ook laat herstellen wanneer ze defect zijn, dan bespaar je heel wat op materialen en energie en verminder je de CO2-uitstoot verbonden aan hun productie en transport.

Aankooptip

Kies bewust voor een goede kwaliteit en een degelijke dienst na verkoop.

Impact: 2
Investering: 100-1.000 €

Aankooptip

Zo bespaar je veel grondstoffen, energie, CO2 en geld en voorkom je een vroegtijdige afdanking.

Impact: 2
Investering: 10-100 €

Gedragstip

Het is verre van 'trendy' om toestellen te vervangen vooraleer ze versleten zijn.

Impact: 2
Investering: 0-10 €

Last but not least: een correcte recyclage

Als je oude toestellen na vele jaren trouwe dienst uiteindelijk afgedankt worden, denk er dan aan om ze te recycleren: zo kunnen veel materialen gerecycleerd worden en sluit je de materialenkringloop, bespaar je veel energie en verminder je je CO2-uitstoot nog verder.

Aankooptip

Kies bewust voor een goede kwaliteit en een degelijke dienst na verkoop.

Impact: 2
Investering: 100-1.000 €

Aankooptip

Zo bespaar je veel grondstoffen, energie, CO2 en geld en voorkom je een vroegtijdige afdanking.

Impact: 2
Investering: 10-100 €

Gedragstip

Het is verre van 'trendy' om toestellen te vervangen vooraleer ze versleten zijn.

Impact: 2
Investering: 0-10 €

Ook interessant voor jou

Het internet biedt ons veel comfort: hiermee kunnen we in elke klikken eender welke informatie opzoeken, telewerken, de ve...

Voeding

Eet lokaal, seizoensgebonden en zonder verspilling.

Koop minder en kies voor duurzame kleding.

De lichtkoepels bestaan in diverse afmetingen en materialen (acrylaat of polycarbonaat) en in diverse uitvoeringen (enkel-, dubbel- of driewandig). Ze kunnen helder (transparant) zijn of opaal (‘melkwit’), wat het licht diffuser (zachter) maakt. Ook voor schuine daken bestaan er lichtkoepels.

De intelligente versies zijn voorzien van een systeem dat de maximale zoninval garandeert via draaiende spiegels. Er bestaan ook speciale zonweringen om oververhitting in de zomer tegen te gaan. 

Om die warmteverliezen tegen te gaan, bestaan er buisvormige isolatiematerialen (in verschillende diameters) die eenvoudigweg rond de buis geklikt kunnen worden. Andere modellen hebben een zelfklevende strook of moeten met een speciale tape dichtgekleefd worden. Ze zijn beschikbaar in zowat alle doe-het-zelfzaken en kosten - afhankelijk van het soort materiaal en de gekozen dikte - 1 tot enkele euro per meter.

De investering kan enkele honderden euros doen besparen, en de terugverdientijd is hooguit enkele maanden.

Een waterbesparende douchekop zal dankzij zijn ontwerp een kleiner debiet doorlaten en toch een comfortabele douche toelaten. Deze laat toe het waterverbruik ongeveer te halveren, met een gelijkaardige energiebesparing tot gevolg. 

Waterdebieten (benaderend, in liter per minuut) :

Bij toestellen met een “no frost”-functie hoeft u niets te doen: dit systeem van ventilatie en vochtafvoer voorkomt immers de afzetting van ijs. Deze optie verhoogt de aankoopprijs en verbruikt op zich natuurlijk ook wel energie, maar vermijdt anderzijds wel een belangrijk meerverbruik, zeker bij een intensief gebruik van de koelkast. 

De calculator hieronder berekent hoeveel je bespaart door geregeld je koelkast te ontdooien:

Deze website is eigendom van de federale overheidsdienst (FOD) Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu (hierna kort ‘de FOD’ genoemd).

De FOD is niet aansprakelijk voor de informatie die op deze site wordt verstrekt. Hoewel de FOD veel zorg besteedt aan de informatie op de site en tracht alle informatie zo actueel, nauwkeurig, volledig en correct mogelijk weer te geven, kan de FOD niet instaan voor het resultaat daarvan. Wordt er toch een fout vastgesteld en gemeld, dan verbinden we ons ertoe om zo spoedig mogelijk de nodige correcties aan te brengen.

De FOD kan evenmin aansprakelijk worden gesteld voor fouten of eventuele rechtstreekse of onrechtstreekse schade die kunnen voortvloeien uit uw toegang tot of het gebruik van deze site, of voor schade of een virus waardoor uw computer of uw informaticamaterieel zou worden aangetast.

De site kan verwijzingen of links bevatten naar informatie die afkomstig is van andere organisaties of verenigingen. De FOD garandeert echter geenszins de relevantie, de updating of de juistheid van dit externe informatiemateriaal en wijst dienaangaande elke aansprakelijkheid van de hand. De verenigingen, organisaties en internetsites die op deze site worden opgegeven, zijn objectief gekozen met als enige bedoeling aan de bezoekers van onze site de meest relevante informatie te verstrekken. Wij kunnen de volledigheid, de juistheid of de updating van de informatie niet garanderen. De vermelding van bepaalde ondernemingen of producten impliceert geenszins dat zij bij voorkeur worden aanbevolen in vergelijking met andere soortgelijke ondernemingen of producten die niet worden vermeld.

AUTEURSRECHTEN

Tenzij anders vermeld, is de informatie op deze website vrij van rechten. Ze kan onvoorwaardelijk worden hergebruikt voor privé-, verenigings-, wetenschappelijke en commerciële doeleinden. De federale overheid raadt wel aan om de bron en datum van de hergebruikte informatie te vermelden.

Het hergebruik van multimediamateriaal (foto' s, afbeeldingen, geluid, video’ s enz.) is altijd onderworpen aan voorafgaande goedkeuring.

Meer informatie over toegang tot en hergebruik van overheidsinformatie vindt u op https://data.gov.be/nl/wettelijk-kader-en-adviezen.

TOEGANKELIJKHEID

De FOD verbindt zich ertoe zijn websites en toepassingen zo toegankelijk mogelijk te maken (dus bruikbaar voor iedereen, ook voor mensen met een handicap). 

BESCHERMING VAN PERSOONSGEGEVENS

Deze informatie handelt over de bescherming van uw persoonsgegevens. Dit zijn de gegevens waarmee u rechtstreeks of onrechtstreeks geïdentificeerd kunt worden: uw voornaam, familienaam, e-mailadres en IP-adres…

We verzamelen persoonsgegevens wanneer:

• u surft op de pagina’s van EnergyWatchers.be. In uw browser beginnen deze met ‘https://www.energywatchers.be/...'. Wanneer een link u naar een andere website, een andere portaalsite, een online toepassing of een sociaal netwerk brengt, dan gelden de voorwaarden voor de verwerking van persoonsgegevens van die diensten.
• u contact met ons opneemt

U bent beschermd  op basis van:

• de Europese verordening 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 (in werking getreden op 25 mei 2018) betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens (AVG)
• de wet van 30 juli 2018 over de bescherming van natuurlijke personen met betrekking tot de verwerking van persoonsgegevens

1) Rechtsgrond en doeleinden van de verwerkingen

We verzamelen en verwerken:

• gegevens op anonieme wijze om informatie te verzamelen over het gebruik van de website (statistische doeleinden).
• persoonsgegevens, maar uitsluitend om u te informeren over nieuwigheden in verband met de website. Deze gegevens zullen in geen geval voor andere doeleinden (bv. commerciële of reclamedoeleinden) gebruikt worden, noch aan derden worden overgemaakt.

2) Verwerkte persoonsgegevens 

In de volgende situaties worden persoonsgegevens automatisch verzameld en verwerkt:

• U raadpleegt een of meerdere pagina’s: IP-adres
• U registreert uzelf voor het ontvangen van de nieuwsbrief: naam, voornaam en e-mailadres

Gegevens die niet van persoonlijke aard zijn, worden eveneens automatisch verzameld zonder link naar uw IP-adres en dus met respect voor uw anonimiteit. Ze worden gebruikt om statistieken op te maken en om de inhoud van de portaalsite te verbeteren:

• taalkeuze
• gebruikte zoekmachine
• gebruikte trefwoorden
• website waarlangs u gekomen bent
• geraadpleegde pagina’s
• raadplegingsduur per pagina
• lijst van gedownloade bestanden
• datum en uur van toegang
• gebruikte browser
• platform en besturingssysteem dat op uw computer is geïnstalleerd 

3) Gebruik van cookies

Deze website maakt, zoals bijna alle websites, gebruik van cookies om het comfort van uw bezoek aan de site te verbeteren. Cookies zijn kleine tekstbestanden die een webserver tijdelijk opslaat op uw computer of ander apparaat via uw browser. In dit tekstbestand wordt informatie opgeslagen. Deze cookies helpen:

• de website te laten werken zoals u zou verwachten
• bij het bewaren van uw instellingen tijdens en tussen bezoeken (bv. taalvoorkeur)
• bij het verbeteren van de snelheid/veiligheid van de site
• bij het voortdurend verbeteren van onze website (bv. statistische en kwalitatieve doeleinden)

Indien uw browsersettings onze cookies (automatisch) accepteren en u maakt gebruik van onze site, dan gaan we ervan uit dat u akkoord gaat met ons cookiebeleid.

Indien u cookies wenst te verwijderen of te beheren, dan kunt u hiervoor de instellingen in uw browser aanpassen (meer info via de volgende links: Edge / Internet Explorer / Chrome / Firefox / Safari).

4) Bewaringsduur

De bewaringsduur van uw IP-adres en van de cookies is 12 maanden; deze van de cookies varieert in functie van het type cookie (tot 2 jaar). In uitzonderlijke gevallen, zoals een gerechtelijke procedure, kunnen uw persoonsgegevens langer worden bewaard. 

5) Veiligheid

De FOD waarborgt de veiligheid (integriteit en vertrouwelijkheid) van uw persoonsgegevens. Ze worden onder meer beschermd tegen ongeoorloofde toegang, onrechtmatig gebruik, verlies en ongeoorloofde wijzigingen. Daarvoor gebruiken we beveiligingstechnieken en -procedures die we hier om veiligheidsredenen niet uitvoerig beschrijven. Op fysiek, technisch en organisatorisch vlak worden gepaste maatregelen genomen om een veiligheidsniveau te garanderen dat aangepast is aan de risico’s.

6) Recht op inzage, rechtzetting, bezwaar en wissen

U heeft bepaalde rechten voor de persoonsgegevens die we gebruiken: het recht van inzage, het recht op rechtzetting, het recht om bezwaar aan te tekenen en het recht om gegevens te laten wissen.

We behandelen uw aanvraag binnen 30 kalenderdagen. Als uw aanvraag complex is of onze diensten het hoofd moeten bieden aan tal van aanvragen, dan wordt de termijn verlengd met 60 dagen.

Stuur een e-mail of een brief naar onze Functionaris voor gegevensbescherming, samen met een scan of een kopie van uw identiteitsbewijs, met daarop uw handtekening, om uw rechten uit te oefenen:

     FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu
     Galiléelaan 5/2 - 1210 Brussel
     E-mail: dpo@health.fgov.be

7) Klachten

Als u vindt dat de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu uw persoonsgegevens niet heeft verwerkt in overeenstemming met de geldende regelgeving, dan heeft u het recht een klacht in te dienen bij de Gegevensbeschermingsautoriteit:

     Gegevensbeschermingsautoriteit
     Drukpersstraat 35 - 1000 Brussel
     E-mail: contact@apd-gba.be 

8) Contact

Voor informatie over ons gegevensbeschermingsbeleid kunt u contact opnemen met de Functionaris voor gegevensbescherming van de FOD: dpo@health.fgov.be.

Is een thuisbatterij nuttig?

1. Bepaal de hoeveelheid energie die je nodig hebt maar niet zelf produceert 

Als je zoveel mogelijk energie verbruikt op de momenten dat je die zelf produceert, hoe minder nood je hebt aan opslag. Het is dan ook aanbevolen eerst je zelfverbruik te optimaliseren en uit te zoeken hoeveel elektriciteit je van het elektriciteitsnet moet afnemen.

Heb je een digitale meter, dan kan je in Vlaanderen via mijn.fluvius.be een account aanmaken en een (gratis) registratie aanvragen van de waarden van je elektriciteitsverbruik om het kwartier. Deze gegevens kunnen je helpen om later de rendabiliteit van een thuisbatterij in te schatten.

2. Welke teller ?

Zolang je een terugdraaiende teller hebt, doet het stroomnet als het ware dienst als een (erg grote) batterij, want de aan het net afgegeven overtollige energie doet de teller terugdraaien en creëert een “krediet” dat je later opnieuw kan gebruiken. Je betaalt dan wel een prosumententarief, een vergoeding die je als klant betaalt om het distributienetwerk in twee richtingen te gebruiken.

Maar de terugdraaiende tellers zullen niet lang meer in omloop blijven: 

• in Vlaanderen worden ze systematisch door digitale tellers vervangen. Eigenaars van bestaande installaties kunnen de installatie ervan hoogstens tot eind 2024 weigeren. Voor het bekomen van een premie voor een nieuwe fotovoltaïsche installatie of voor de plaatsing van een thuisbatterij is sowieso een digitale meter vereist.
• In het Brussels Gewest is de digitale teller verplicht voor eigenaars van zonnepanelen.
• In Wallonië bestaat het systeem van de terugdraaiende teller nog wel (tot eind 2023), gekoppeld aan het prosumententarief maar het Waalse Gewest neemt tot eind 2023 iets meer dan de helft voor haar rekening. 

Digitale meters laten toe apart te meten hoeveel geproduceerde energie niet thuis verbruikt wordt maar afgegeven wordt aan het net: je ‘verkoopt’ deze energie aan je energieleverancier, die je hiervoor een ‘injectievergoeding’ geeft. Dit bedrag kan sterk verschillen naargelang de leverancier en kan verschillend zijn voor het dag- en het nachttarief. Hoe hoger deze injectievergoeding, hoe minder rendabel de investering in een thuisbatterij wordt. Digitale meters hebben ook het voordeel dat ze je toelaten je verbruik veel beter op te volgen en toestellen in huis aan je meter te koppelen en ze aan te sturen in functie van de eigen productie aan zonne-energie. 

Het voordeel van een thuisbatterij is natuurlijk wel dat je je eigen opgewekte stroom zoveel mogelijk zelf kan gebruiken, wat je elektriciteitsfactuur verlaagt en je zelfstandiger maakt ten opzichte van de leveranciers. Bovendien belast je zo het elektriciteitsnet minder in de twee richtingen (verbruik en injectie) en help je de pieken in het aanbod en de vraag van elektriciteit aftoppen.

Niet alle bestaande omvormers kunnen rechtstreeks aan een thuisbatterij gekoppeld worden: enkel hybride omvormers hebben de aansluitingen en de software om de energiestromen naar en van de batterij te beheren. Bij nieuwe installaties kan het dus nuttig zijn een dergelijke omvormer te voorzien, om in een latere fase eventueel een thuisbatterij toe te kunnen voegen. Vraag dit best eerst na bij je installateur. 

Is een thuisbatterij ook rendabel?

Een studie van Test-Aankoop (gepubliceerd in juli 2022) geeft aan dat de prijzen voor dergelijke thuisbatterijen weliswaar snel dalen, maar financieel eigenlijk nog niet interessant zijn. 

Een voorbeeld: voor een standaard installatie van 4 kWp (kilowattpiek) heb je een batterij met een opslagcapaciteit van ongeveer 6 kWh nodig (factor 1 à 1,5). En die kost in juli 2022 nog zo’n 600 à 800 € per kWh, wat neerkomt op 3.600 tot 4.800 €, plaatsing en 6% BTW inbegrepen. 

En dat blijkt niet rendabel, zelfs niet met de financiële steun van Vlaanderen (zie hieronder) en evenmin als je er in zou slagen je zelfverbruik tot 70% te verhogen (doorgaans schommelt het gemiddeld zelfverbruik van een gezin tussen 20 en 40%). De kostprijs van de batterij moet volgens Test-Aankoop eerst zakken tot ongeveer 300 € per kWh om op een termijn van 10 jaar rendabel te zijn, op voorwaarde dat de batterij dit ook 10 jaar (en liefst meer) in goede conditie volhoudt.

Financiële steun

Enkel in Vlaanderen kan je een premie voor de aankoop of leasing van een thuisbatterij aanvragen Je moet eigenaar zijn van een lokale productie-installatie voor elektriciteit (zonnepanelen, een kleinschalige windturbine, micro-warmtekrachtkoppeling,…) en over een digitale meter beschikken. De thuisbatterij moet aangesloten zijn op het elektriciteitsdistributienet. De premie is afhankelijk van de opslagcapaciteit van de batterij en neemt af van jaar tot jaar (2024 is het laatste jaar).

Ook seizoensgebonden groenten en fruit zijn beter voor het klimaat: voor de teelt in verwarmde serres of voor een langdurige bewaring bij lage temperatuur (zoals bv. bij appelen en peren) is immers veel energie nodig. Zo vermijd je ook dat je buiten het seizoen aardbeien eet die weliswaar niet in een serre gekweekt zijn, maar rechtstreeks ingevlogen worden vanuit verre landen zoals Zuid-Afrika. Schaf je een seizoenkalender aan voor groenten en fruit, om de beste keuzes te maken. 

Heb je de tijd, de zin en de plaats, dan kan een eigen moestuin aanleggen een goed idee zijn. Daarmee kan je al een aantal van deze doelstellingen zelf realiseren. Verzeker je er wel van dat je bodem niet vervuild is!

‘Fast fashion’ wordt in veel gevallen slechts enkele keren gedragen voor het weggegooid wordt. Dat is absoluut niet duurzaam en ecologisch ronduit een ramp.

Degelijke, tijdloze kledingstukken zijn een perfecte oplossing en stralen evengoed (of misschien zelfs beter) een stijl uit, zeker indien je geregeld probeert andere combinaties te maken. 

Kwaliteitsvolle kleding (zie ook: Koop minder kleding en ga voor kwaliteit) kan je gerust veel langer dragen. Al hangt veel natuurlijk ook af van de regelmaat waarmee en de temperatuur waarop je die kleding wast en van de manier van drogen. 

Enkele tips voor een lang leven van je kledij (en voor een lagere voetafdruk):

Wassen en drogen:

• Was niet vaker dan nodig, en best aan een lage temperatuur, zeker bij kleurwas. Soms volstaat het uitwaaien van kleding in de frisse buitenlucht. Het gebruik van nieuwe verfrissende sprays of milieuvriendelijke textielverzorgingsproducten kan ook het aantal wasbeurten verminderen. Deze innovatieve oplossingen, aangeboden door bepaalde duurzame kledingmerken of bedrijven die gespecialiseerd zijn in ecologisch textielonderhoud, helpen om kleding fris te houden en tegelijkertijd hun ecologische voetafdruk te beperken.
• Beperk zeker ook het wassen van synthetische kleding omdat er dan microplastics vrijkomen. 
• Draai broeken, truien… bij het wassen en drogen binnenste buiten als extra bescherming.
• Droog aan een droogrek of waslijn, maar niet in de zon, want daardoor kunnen de kleuren verbleken. Door de vele omwentelingen in een droogkast verslijt je kleding sneller.
• Strijk kleding enkel indien nodig.

Herstellen:

Kleding met een geloste naad, een losse knoop of een kapotte rits hoeft niet weggegooid te worden. Integendeel.

• Deze kleine herstellingen zijn eenvoudig zelf te doen. Informatie hierover vind je gemakkelijk online (bv. YouTube). Je kan natuurlijk ook cursussen volgen om je te volmaken.
• Voel je je toch niet capabel om het zelf te doen, geen nood: een naaiatelier in je buurt kan je kleding voor enkele euro’s een tweede kans geven, of vraag het in een repair café. Sommige merken of kledingwinkels bieden recent ook een eigen hersteldienst.
  
  

Correct opbergen:

• Enkel propere kleren: Zorg ervoor dat je kleding schoon is voor je het opbergt. Onbehandelde vlekken zijn na verloop van tijd erg moeilijk te verwijderen en kunnen insecten aantrekken.
• Grondig drogen: Zorg ervoor dat je kleding volledig droog is voordat je ze opbergt om schimmelvorming te voorkomen. Gebruik ontvochtigers of zakjes silicagel in je kledingkasten om de vochtigheid onder controle te houden, vooral in vochtige klimaten.
• De juiste kleerhanger: Gebruik kwaliteitshangers die geschikt zijn voor het type kledingstuk. Houten of gevoerde hangers zijn het beste voor jassen en overhemden, terwijl hangers met clips geschikt zijn voor broeken en rokken.
• Correct vouwen: Vouw truien en T-shirts voorzichtig om permanente kreuken te voorkomen. Wissel de richting van de vouwen af om markeringen te voorkomen.
• Beschermen tegen licht: Berg je kleding niet op in direct zonlicht om verbleken te voorkomen.
• Beschermen tegen insecten: Gebruik natuurlijke afweermiddelen zoals lavendel of cederhout om motten op afstand te houden. Vermijd mottenballen, die giftig zijn.
• Seizoensopslag: Gebruik ademende hoezen of opbergdozen voor kleding die buiten het seizoen is. Vermijd plastic zakken, die vocht kunnen vasthouden.
• Ruimte: Overlaad je kledingkast niet. Laat ruimte tussen kleding zodat de lucht kan circuleren.
• Rotatie: Wissel regelmatig van kleding om te voorkomen dat dezelfde kledingstukken overmatig versleten raken.